Μιά σκέψη γύρω από το ζήτημα της κατοικίας

Με αφορμή την κυκλοφορία από την «Σύγχρονη Εποχή» σε νέα έκδοση του βιβλίου του Φρήντριχ Ένγκελς για το «ζήτημα της κατοικίας», οι σκέψεις που ακολουθούν:

Καταρχήν να σημειώσω ότι το βιβλίο δεν το έχω διαβάσει, πέρα από κάποια σκόρπια αποσπάσματα του, όπως για παράδειγμα έναν δημοσιευμένο πρόλογο του Ένγκελς στην δεύτερη έκδοσή του   το 1887, ο οποίος μετά από μια γενικότερη ιστορική-θεωρητική τοποθέτηση του ζητήματος αναφέρεται κυρίως στο ζήτημα της οικιακής βιομηχανίας στη Γερμανία και στη σχέση της με την ανάπτυξη της καπιταλιστικής παραγωγής, την μείωση του εργατικού μισθού κά.

Τα όσα γράφονται σε αυτό το ποστ δεν θίγουν τις καθαυτό οικονομικές παραμέτρους του ζητήματος που πραγματεύεται ο Ένγκελς. Εν μέρει  θίγουν ενδεχομένως ορισμένες πλευρές που σχετίζονται με τις χωροταξικές παραμέτρους του ζητήματος,  αλλά σε κάθε περίπτωση η έκδοση του βιβλίου αποτελεί απλώς μια αφορμή, και τα όσα ακολουθούν δεν αναφέρονται στο περιεχόμενό του.

Η όλη σκέψη βασίζεται σε μια σημαντική αλλαγή ορισμένων πραγματικών συνθηκών που ισχύουν όταν γράφεται το βιβλίο του Ένγκελς, οι οποίες διατηρούνται μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20 αιώνα.  Η αλλαγή αυτή συνίσταται στην ανάπτυξη των μέσων συγκοινωνίας και μεταφοράς, εξαιτίας της οποίας μεταβλήθηκε η χωροταξική σχέση ανάμεσα στον τόπο δουλειάς και στον τόπο κατοικίας.

Μέχρι ένα ορισμένο χρονικό σημείο που ποικίλει ανάλογα με το βαθμό ανάπτυξης κάθε χώρας και κάθε περιοχής, ο τόπος δουλιάς και ο τόπος κατοικίας συναποτελούσαν μια ενότητα, καθώς οι εργάτες αναγκαστικά έπρεπε να μένουν δίπλα στον τόπο δουλιάς τους ώστε στον συντομότερο δυνατό χρόνο να διανύουν με τα πόδια τη διαδρομή από το σπίτι τους ως το εργοστάσιο. Κι αντίστροφα βέβαια, για τον ίδιο λόγιο τα εργοστάσια οικοδομούνταν σε περιοχές όπου υπήρχαν άφθονα διαθέσιμα εργατικά χέρια.

Σήμερα με την ανάπτυξη των μέσων συγκοινωνίας και μεταφοράς η βιομηχανική και η οικιστική χωροταξία έχουν σε καθοριστικά μεγάλο βαθμό διαχωριστεί μεταξύ τους. Ο εργάτης μπορεί να μένει σε μια πόλη και κάθε μέρα να πηγαίνει για δουλιά στη βιομηχανική ζώνη έξω από την πόλη αυτή, ή και σε άλλη πόλη και περιοχή που μπορεί να απέχει δεκάδες χιλιόμετρα από τον τόπο κατοικίας του. Κι ακόμα και μες στα μεγάλα αστικά κέντρα είναι συχνά εξαιρετικά μεγάλες οι αποστάσεις που χωρίζουν τον τόπο δουλιάς από τον τόπο κατοικίας του κάθε εργάτη, όπως είναι μεγάλες και οι αποστάσεις ανάμεσα στους τόπους κατοικίας εργατών που δουλεύουν μαζί στον ίδιο χώρο δουλιάς.

Για τον ίδιο λόγο ο κανόνας σήμερα δεν είναι οι αμιγείς εργατικοί τόποι κατοικίας, αλλά οι λαϊκές συνοικίες όπου συμβιώνουν η εργατική τάξη και τα μικρά και μεσαία κοινωνικά στρώματα.

*

Η παραπάνω κοινωνική μεταβολή ως «διάρρηξη» της ενότητας ανάμεσα στον τόπο δουλιάς και τον τόπο κατοικίας, ενδεχομένως επιφέρει ορισμένες συνέπειες θεωρητικού – πολιτικού χαρακτήρα:

Στα χρόνια πριν από αυτήν, η πολιτική έκφραση της εργατικής εξουσίας στη βάση των οργάνων της που αναδεικνύονταν στον τόπο δουλιάς αποτελούσε ή ήταν ικανή να αποτελεί ταυτόχρονα έκφραση της εξουσίας της και στον τόπο της κατοικίας της, εφόσον οι δύο «τόποι» αποτελούσαν ουσιαστικά μια χωροταξική ενότητα.

Σήμερα η ίδια αυτή μορφή έκφρασης της εργατικής εξουσίας θα άφηνε τον τόπο κατοικίας της εργατικής τάξης, την μισή ζώη της, εκτός των ορίων της.

Αν λοιπόν στο παρελθόν η αντιπαράθεση γύρω από την «παραγωγική» ή την «τοπική αρχή» των πολιτικών μορφών της εργατικής εξουσίας αντανακλούσε ίσως από την μιά πραγματικές κοινωνικές  αλλαγές που συντελούνταν στην χωροταξική σχέση του τόπου δουλιάς και του τόπου κατοικίας, και από την άλλη επίσης αντανακλούσε ίσως μια αντιπαράθεση  ανάμεσα σε αστικές και προλεταριακές πολιτικές αντιλήψεις, δεν αποκλείεται σήμερα να αποδεικνύεται αναγκαία μια διπλή μορφή πολιτικής άσκησης της εξουσίας των εργαζομένων: μια φορά με την ανάδειξη των πολιτικών τους οργάνων στους τόπους δουλιάς και μια φορά με την ανάδειξη τους στους τόπους κατοικίας, με την παραπέρα οικοδόμηση των ενιαίων οργάνων τους από αυτή τη βάση σε κοινωνικό επίπεδο.

Κι αν η παραπάνω σκέψη μπορεί να θεωρηθεί άκαιρο μαγείρεμα σε κουζίνες του μέλλοντος, τότε αρκεί απλώς να υπογραμμιστεί η αξία που έχει, πάνω σε αυτήν την πραγματική βάση, η οργανωμένη παρέμβαση των εργαζομένων, τόσο στον τόπο δουλιάς όσο και στον τόπο της κατοικίας τους, την σημασία που έχει η ανάπτυξη της οργάνωσής τους με αφετηρία τόσο την μία όσο και την άλλη «αρχή».

Advertisements


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s