Κ. Μαρξ, Η 18η Μπριμέρ (δεύτερο)

[…]

Η κοινωνική δημοκρατία εμφανίστηκε σάν μιά φρά­ση, σάν μιά προφητεία στό κατώφλι της επανάστασης του Φλεβάρη. Στις μέρες του Ιούνη 1848 πνίγηκε στό αίμα του παρισινού προλεταριάτου, πλανιέται όμως σάν φάντασμα στίς έπόμενες πράξεις του δράματος. Η λαοκρατική δημοκρατία (Demokratische Republik) κάνει τήν εμφάνισή της. Στις 13 τού Ιούνη   1849 εξαφανίστηκε μαζί μέ τούς μικροαστούς που τό είχαν σκά­σει, όμως πάνω στή φυγή της αφήνει πίσω της διπλά καυχη­σιάρικες ρεκλάμες. Η κοινοβουλευτική δημοκρατία, μαζί μέ τήν αστική τάξη καταλαμβάνει ολόκληρη τή σκηνή, αναπτύσσεται σ’ όλο το πλάτος της ύπαρξής της, μα η 2 του Δεκέμβρη 1851 τη θάβει κάτω από τήν κραυγή τρόμου τών συνασπισμένων βασιλικών: «Ζήτω η δημοκρατία!».

Η γαλλική αστική τάξη ορθώθηκε ενάντια στήν κυριαρχία του εργαζόμενου προλεταριάτου. Έφερε στην εξουσία το κουρελοπρολεταριάτο με επικεφαλής τόν αρχηγό τής εταιρίας της 10 τού Δεκέμβρη. Η αστική τάξη κρατούσε τη Γαλλία σέ αγωνιώδη φόβο μπρος στις μελλοντικές φρικαλεότητες της ερυθρής αναρχίας. Ο Βοναπάρτης της προεξόφλησε αυτό τό μέλλον, όταν στίς 4 του Δεκέμβρη έβαλε τον ενθουσιασμένο με ρακί στρατό της τάξεως να κατεβάζει μέ ντουφεκιές από τά παρά­θυρά τους τούς έγκριτους αστούς τής λεωφόρου Μονμάρτρ καί τής λεωφόρου τών ιταλών. Είχε αποθεώσει τό σπαθί, τώρα τό σπαθί τήν εξουσιάζει. Είχε εκμηδενίσει τόν επαναστατικό τύ­πο, τώρα έχει εκμηδενιστεί καί ο δικός της ο τύπος. Είχε θέσει τίς λαϊκές συγκεντρώσεις κάτω από αστυνομική επιτήρηση. Τώρα και τά σαλόνια της βρίσκονται κάτω από αστυνομική επιτήρηση. Είχε διαλύσει τη δημοκρατική εθνοφυλακή, τώρα διαλύθηκε και η δική της εθνοφυλακή. Είχε κηρύξει την κατά­σταση πολιορκίας, τώρα η κατάσταση πολιορκίας κηρύσσεται ενάντιά της. Είχε αντικαταστήσει τους ένορκους μέ στρατιωτικές επιτροπές, τώρα και τούς δικούς της ενόρκους τούς αντι­καθιστούν στρατιωτικές επιτροπές. Είχε υποτάξει τή δημόσια εκπαίδευση στούς παπάδες, τώρα oι παπάδες τήν υποτάσσουν στή δική τους εκπαίδευση. Είχε εξορίσει πολiτες χωρίς δικαστική απόφαση, τώρα εξορίζεται η ίδια χωρίς δικαστική απόφαση. Eίχε καταπνίξει μέ τήν κρατική δύναμη καί τήν παραμικρή κί­νηση της κοινωνίας, τώρα κάθε τέτοια κίνηση της δικής της κoι­νωνίας καταπνίγεται από τήν κρατική δύναμη. Από ενθουσιασμό γιά τό πουγγί της, είχε εξεγερθεί ενάντια στούς πολιτικούς της και τους γραφιάδες της, τώρα δέν παραμερίστηκαν μονάχα οι πολιτικοί της και οι γραφιάδες της, μα καταληστεύτηκε και τό πουγγί της αφού τό στόμα της είναι φιμωμένο και η πένα της σπασμένη. Η αστική τάξη φώναζε  ακούραστα στην επα­νάσταση, όπως ο άγιος Αρσένιος στούς χριστιανούς: «Fuge, tace quiesce! Φύγε, σώπα, ησύχασε!» Ο Βοναπάρτης φωνάζει στήν αστική τάξη «Fuge, tace, quiesce! Φύγε, σώπα, ησύχασε!»

Η γαλλική αστική τάξη είχε λύσει από καιρό τό δίλημα τού Ναπολέοντα: «Μέσα σε πενήντα χρόνια η Ευρώπη θά είναι δημοκρατική ή κοζάκικη». Και τό έλυσε στήν «κοζάκικη δημοκρατία». Δέν ήταν η Κίρκη, πού μέ κακά μάγια μεταμόρ­φωσε σέ τέρας τό καλλιτέχνημα της αστικής δημοκρατίας. Η δημοκρατία αυτή δεν είχε χάσει τίποτα άλλο παρά τήν όψη της αξιοπρέπειας. Η σημερινή Γαλλία υπήρχε κιόλας ατόφια μέσα στήν κοινοβουλευτική δημοκρατία. Έφτανε μόνο ένα χτύ­πημα μέ τή λόγχη, για να σκάσει η φούσκα και νά φανεί το τέρας μπροστά στά μάτια μας.

[…]

«Είναι ο πλήρης και οριστικός θρίαμβος του σοσιαλισμού!» Έτσι χαρακτήρισε ο Γκιζό τη 2 του Δεκέμβρη. Αν όμως η ανατροπή της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας περιέχει μέσα της σε σπέρ­μα τό θρίαμβο της προλεταριακής επανάστασης, ωστόσο τό άμε­σο καί χειροπιαστό αποτέλεσμά της ήταν η νίκη του Βοναπάρτη πάνω στο κοινοβούλιο,     της  εκτελεστικής εξουσίας πάνω στή νομοθετική εξουσία, της βίας δίχως λόγια πάνω στή βία των λόγων. Στό κοινo­βούλιο τό έθνος ανύψωνε τή γενική του θέληση σε νόμο, δηλ. έκανε γενική του θέληση τό νόμο της κυρίαρχης τάξης. Μπρο­στά στήν εκτελεστική εξουσία παραιτείται από κάθε δική του θέληση και υποτάσσεται στίς διαταγές ενός ξένου, της εξουσίας. Η εκτελεστική εξουσία, αντίθετα από τή νομοθετική εξουσία, εκφράζει τήν ετερονομία του έθνους σε αντίθεση με την αυτο­νομία του. Έτσι η Γαλλία φαίνεται πως ξέφυγε μονάχα από το δεσποτισμό μιάς τάξης, για νά ξαναπέσει κάτω από τό δεσποτισμό ενός ατόμου και μάλιστα κάτω από τήν εξουσία ενός ατόμου δίχως εξουσία. Ο αγώνας φάνnκε πως εξομαλύνθηκε μέ τό νά γονατίζουν μπροστά στόν υποκόπανο όλες οι τάξεις, στόν ίδιο βαθμό ανίσχυρες και βουβές.

Η επανάσταση όμως είναι ριζική. Βρίσκεται ακόμα στο πέ­ρασμά της μέσα από τό καθαρτήριο πύρ. Εκτελεί μεθοδικά τό έργο της. Ως τις 2 του Δεκέμβρη 1851 είχε αποτελειώσει το μισό από τό προπαρασκευαστικό της έργο και τώρα αποτελειώ­νει τό άλλο μcσό. Ολοκληρώνει πρώτα τήν κοινοβουλευτική εξουσία για νά μπορεί να τήν ανατρέψει. Και τώρα που τό έχει κατορθώσει αυτό, ολοκληρώνειτήν  εκτελεστική εξουσία, την περιορίζει στην πιό καθαρή της έκφραση, τήν απομονώνει, την βάζει απέναντί της σάν μοναδικό στόχο γιά νά συγκεντρώ­σει πάνω της όλες της τις δυνάμεις καταστροφής. Καί όταν θά έχει εκτελέσει τό δεύτερο μισό του προπαρασκευαστικού της έργου, η Ευρώπη θά αναπηδήσει από τη θέση της και θα φωνάξει χαρούμενα: καλά έσκαψες, γεροτυφλοπόντικα!

Αυτή η εκτελεστική εξουσία, μέ την τεράστια γραφειοκρατική και στρατιωτική οργάνωσή της, μέ τόν πλατύ τεχνητό κρατικό  της μηχανισμό, μέ μιά στρατιά από μισό εκατομμύριο υπαλλήλους, πλάι σ’ ένα στρατό από άλλο μισό εκατομμύριο, αυτό τό φρικιαστικό παρασιτικό σώμα, πού τυλίγεται σά δίχτυ γύ­ρω στο σώμα τής γαλλικής κοινωνίας και φράζει όλους τούς πόρους της, γεννήθηκε στις μέρες της απόλυτης μοναρχίας, τόν καιρό της παρακμής του φεουδαρχικού καθεστώτος, και υποβοήθησε τήν επίσπευση της παρακμής του. Τα φεουδαρχικά προ­νόμια των γαιοκτημόνων και των πόλεων μετατράπηκαν σέ άλλες τόσες αρμοδιότητες της κρατικής εξουσίας, oι φεουδάρχες τιτ­λούχοι σε έμμισθους υπαλλήλους και τό πολύχρωμο δειγματολό­γιο των αντιμαχόμενων μεσαιωνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων έγινε το διαρυθμισμένο σχέδιο μιας κρατικής εξουσίας, που η εργα­σία της είναι καταμερισμένη και συγκεντρωμένη σαν σέ εργοστάσιο. Η πρώτη γαλλική επανάσταση, έχοντας καθήκον να συντρίψει όλες τις τοπικές, εδαφικές, δημοτικές και επαρχιακές ανεξάρτη­τες εξουσίες γιά νά δημιουργήσει τήν αστική ενότητα του έθνους, ήταν υποχρεωμένη ν’ αναπτύξει εκείνο πού είχε αρχίσει η από­λυτη μοναρχία: το συγκεντρωτισμό, ταυτόχρονα όμως τήν έκταση, τις αρμοδιότητες και τούς παραστάτες της κυβερνητικής εξουσίας. Ο Ναπολέων τελειοποίησε αυτό τόν κρατικό μηχανισμό. Η νομιμόφρων μοναρχία και η μοναρχία του Ιούλη δεν του προσ­θέοανε τίποτα εκτός από ένα μεγαλύτερο καταμερισμό τής εργα­σίας που αναπτυσσόταν στόν ίδιo βαθμό πού ο καταμερισμός της εργασίας μέσα στην αστική κoινωνία δημιουργούσε καινούργιες ομάδες συμφερόντων και συνεπώς καινoύργιο υλικό γιά την κρα­τική διοίκηση. Κάθε κοινό συμφέρον χωρίστηκε αμέσως από την κoινωνία και αντιπαρατέθηκε σ’ αυτή σάν ανώτερο, γενικό συμφέρον, αποσπάστηκε από την αυτενέργεια των κοινωνικών μελών και έγινε αντικείμενο κυβερνητικής δραστηριότητας από το γεφύρι, το σχολικό κτίριο και τήν κοινόχρηστη ιδιοκτησία μιάς αγροτικής κοινότητας ίσαμε τούς σιδηροδρόμους, τόν εθνικό πλού­το και το εθνικό πανεπιστήμιο της Γαλλίας. Τέλος, η κοινοβουλευ­τική δημοκρατία στην πάλη της ενάντια στήν επανάσταση βρέθηκε αναγκασμένη, μαζί με τά καταπιεστικά μέτρα, νά ενισχύσει τούς πόρους και το συγκεντρωτισμό της κυβερνητικής εξουσίας. Όλες oι ανατροπές τελειοποιούσαν αυτή τή μηχανή αντί νά τήν τσακίζουν. Τά κόμματα πού αγωνίζονταν διαδοχικά γιά τήν εξου­σία θεωρούσαν τήν απόχτηση αυτού του απέραντου κρατικού οικοδομήματος σάν τήν κυριότερη λεία του νικητή.

Μα στο καθεστώς τής απόλυτης μοναρχiας, κατά τήν πρώ­τη επανάσταση, και στο καθεστώς του Ναπολέοντα, η γραφειοκρατία ήταν μόνο το μέσο γιά νά προετοιμαστεί η ταξική κυ­ριαρχία της αστικής τάξης. Στο καθεστώς της παλινόρθωσης του Λoυδoβίκου Φιλίππου, της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, ήταν το όργανο της κυρίαρχης τάξης, όσο κι αν επιδίωκε να γίνει αυτεξούσια.

Μονάχα στο καθεστώς του δεύτερου Βοναπάρτη φαίνε­ται σάν νάχει ολότελα ανεξαρτοποιηθεί το κράτος. Η κρατική μηχανή έχει τόσο σταθεροποιήσει τη θέση της απέναντι στήν αστική κοινωνία, που τής φτάνει νά έχει επικεφαλής της τόν αρχηγό της εταιρίας της 10 του Δεκέμβρη, έναν τυχοδιώχτη που ήρθε από το εξωτερικό, που τόν ανακήρυξε αρχηγό μιά με­θυσμένη φανταρία τήν οποία είχε εξαγοράσει με ρακί και λουκά­νικα και που είναι υποχρεωμένος συνεχώς να της ρίχνει καί από ένα λουκάνικο. Έτσι εξηγείται η μικρόψυχη απελπισία, το συναίσθημα της πιό τρομαχτικής ταπείνωσης και του εξευτελισμού, που πιέζει τό στήθος της Γαλλίας καί της κόβει τήν ανά­σα. Η Γαλλία αισθάνεται τον εαυτό της ατιμασμένο.

[…]

 

Σημείωση:

Εταιρία της 10 του Δεκέμβρη: Οργάνωση που έφτιαξε ο Λουδοβίκος Βοναπάρτης από κατακάθια της αστικής κοινωνίας και που με τη βοήθεια της έκανε το πραξικόπημά του.

πρώτο μέρος

τρίτο μέρος 

Advertisements


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s