1210 λέξεις (μόνο) περί «ανισότιμης αλληλεξάρτησης»

Μου έχει μείνει στη μνήμη μια αμερικάνικη ταινία «ρουτίνας», που είχα δει πριν από αρκετά (15) χρόνια. Σε κάποια σκηνή της ο, κατά το σενάριο, υποψήφιος πρόεδρος των ΗΠΑ σ’ ένα σταθμό της προεκλογικής του εκστρατείας  απευθύνεται στους απολυμένους εργάτες κάποιου κλειστού ναυπηγείου και, δείχνοντας «κατανόηση» για τα βιοποριστικά προβλήματά τους, τους παροτρύνει να αποδεχθούν τη μοίρα τους ως εξής: «Ο κόσμος που ζούμε γίνεται συνεχώς περισσότερο περίπλοκος. Αυτό που πρέπει να κάνουμε όλοι, είναι να μορφωθούμε για να τον καταλάβουμε»…  

Αυτή η κινηματογραφική φράση μου έρχεται στον νου, όποτε βρίσκομαι αντιμέτωπος με την περιγραφή των διεθνών πολιτικο-οικονομικών σχέσεων του σύγχρονου κόσμου, ή του σύγχρονου ιμπεριαλιστικού συστήματος, ως σχέσεων «αλληλεξάρτησης» ή «ανισότιμης αλληλεξάρτησης».

 

Δεν είναι ειρωνικός ο παραλληλισμός. Αν υπήρξε ειρωνεία, αυτή βρίσκεται ομολογουμένως στην προηγούμενη ανάρτηση, η οποία λόγω του τίτλου της συγκέντρωσε ένα ενδιαφέρον (έκοψε εισιτήρια) σχετικά δυσανάλογα σε σύγκριση με άλλες αναρτήσεις περισσότερο –κατά τη γνώμη μου- ενδιαφέρουσες, και κατά κάποιο τρόπο μονοπώλησε σήμερα την επισκεψιμότητα του μπλογκ, σε βαθμό που αναρωτήθηκα «τι το θελα και την ανάρτησα». Είναι φυσικό βέβαια ένα ενδιαφέρον του είδους: «τι λέει για το κόμμα», να «αποφέρει» περισσότερα κλικ από άλλα θέματα. Όμως στην τελική, θα ήταν καλύτερα αν και «το κόμμα» δεν ανάγκαζε σε ορισμένες περιπτώσεις τη σιωπή να εκλαμβάνεται ως επιδοκιμασία ούτως ώστε, αντίστροφα, να αναγκάζει κάποιον (και μιλάω για μένα) να «πει» κάτι «γι’ αυτό», έστω και με τον πιο «αβρό» και «υπαινικτικό» τρόπο. Θα ήταν δηλαδή καλύτερα, αν, αντί για τον υπό αυτή την έννοια «εξαναγκασμό» να «πει» κανείς κάτι «για το κόμμα» (πράγμα που άλλωστε –καλώς ή κακώς- δεν το κάνει κανείς «με την πρώτη» εφόσον δεν κυριαρχείται από αυτή τη σκοπιμότητα),  παρέμενε σταθερός ο καλοδεχούμενος εξαναγκασμός της ενασχόλησης, όχι με «το κόμμα», αλλά με όλα όσα απασχολούν  τον καθένα ξεχωριστά και όλο το λαό και το ίδιο το κόμμα προκειμένου να βαδίσουμε τα στενά μονοπάτια που θα μας οδηγήσουν, το συντομότερο δυνατό, στην κατά μέτωπο μάχη με όσα ταπεινώνουν τη ζωή μας και αναιρούν την αξία της. Εκτός κι αν υπάρχει περίπτωση να θεωρείται κι αυτή η ενασχόληση επιζήμια ή περιττή.

 

Επιστρέφοντας στο θέμα μετά την παραπάνω παρέκβαση:

 

Το νόημα του παραλληλισμού της «αλληλεξάρτησης» με την «πολυπλοκότητα» εκείνου του προ 15ετίας κινηματογραφικού αμερικανού υποψηφίου προέδρου, έγκειται στο ερώτημα,  αν πρόκειται στην πραγματικότητα για μια αφαιρετική περιγραφή που διαφωτίζει το σύνολο των πραγματικών σχέσεων παρέχοντας στο «ιστορικό υποκείμενο» ένα θεωρητικό όπλο για σκέψη και για δράση, ή πρόκειται για θεωρητική έκφραση αδυναμίας μιας τέτοιας περιγραφής, συγκρίσιμη με την «πολυπλοκότητα», με την οποία ο κινηματογραφικός υποψήφιος πρόεδρος των ΗΠΑ «εξηγούσε» στους κινηματογραφικούς απολυμένους εργάτες τα αίτια των δεινών τους προτρέποντάς τους «να μορφωθούν» για να τα κατανοήσουν.  

 

Ίσως κι ο ίδιος δεν είμαι σε θέση να απαντήσω ευθέως στο ερώτημα αυτό, για την ακρίβεια δεν μπορώ να γνωρίζω αν θα προκύπτει στο ερώτημα απάντηση από το παρόν κείμενο όταν θα έχει μπει σε αυτό η τελεία και η παύλα. Το σίγουρο είναι ότι απάντηση στο ερώτημα δεν θα αποτελούσε ή άρνηση του αυτονόητου: πράγματι συνολικά υπάρχει «αλληλεξάρτηση» και μάλιστα «ανισότιμη», όπως άλλωστε υπάρχει και «πολυπλοκότητα», όμως είναι ακριβώς αυτό το αυτονόητο που ενώ δεν δίνει απάντηση στο ερώτημα, αποτελεί αντίθετα την πηγή του. Εν πάση περιπτώσει το ζήτημα δεν είναι η προβολή του αυτονόητου, της «ανισότιμης αλληλεξάρτησης», αλλά η περιγραφή των πραγματικών σχέσεων της, η κατανόηση του υποκειμένου και του αντικειμένου στη «ρηματική» σχέση, η κατανόηση και περιγραφή του είδους της ανισοτιμίας (ή και της «ισοτιμίας») που την καθορίζει.   

 

Κάνοντας μια αρχή, ας διακρίνουμε τις σχέσεις της ιμπεριαλιστικής «αλληλεξάρτησης» στις δυο κύριες μορφές της: την οικονομική και την πολιτική.

Ξεκινώντας από την πρώτη, την οικονομική, υπάρχουν δυο πιθανότητες: Είτε θα πρόκειται για σχέση ποιοτικά διακριτής οικονομικής ανισότητας ανάμεσα στα μέρη της, οπότε η μεταξύ τους «αλληλεξάρτηση» στην πραγματικότητα πρέπει να συνίσταται σε μια σχέση εξάρτησης όπου ο οικονομικά ισχυρότερος είναι ο εξαρτών και ο (εντός της δοσμένης σχέσης) οικονομικά ανίσχυρος είναι ο εξαρτώμενος.  Ή που, με άλλα λόγια, ο οικονομικά ισχυρός είναι ο εκμεταλλευτής  και ο οικονομικά ανίσχυρος ο υποκείμενος στην εκμετάλλευση…

Είτε θα πρόκειται για σχέση μεταξύ καπιταλιστικών χωρών «ίσης» οικονομικής δύναμης, οπότε η μεταξύ τους «αλληλεξάρτηση» θα αποτελεί ή συμμαχία ή ανταγωνισμό ή εναλλαγή της συμμαχίας με τον ανταγωνισμό και του ανταγωνισμού με τη συμμαχία μέχρι τη «στιγμή» όπου τα περιθώρια της εναλλαγής αυτής τερματίζονται και τα στρατόπεδα των ληστών, των συμμάχων και των αντίπαλων, αποκτούν μια σχετικά σταθερή μορφή, τραβώντας σε αυτήν –από τη μια κι από την άλλη μεριά- το σύνολο των χωρών των προσδεμένων (οικονομικά ή πολιτικά) σε αυτούς.

Έτσι όμως πίσω από τις σχέσεις της «αλληλεξάρτησης» αποκαλύπτεται ένα «δίχτυ» από σχέσεις είτε ανισότητας με τη μορφή της εξάρτησης και της εκμετάλλευσης είτε «ισότητας» με τη μορφή πότε της συμμαχίας και πότε του ανταγωνισμού.

 

Αν πρέπει να προσθέσουμε ότι αυτές οι συγκεκριμένες σχέσεις κλιμακώνονται από τα κάτω προς τα πάνω, από τις οικονομικά «εντελώς» ανίσχυρες  χώρες, τις χώρες τις καπιταλιστικά υπανάπτυκτες που η σημερινή «νόμιμη» θέση τους είναι να αποτελούν μόνο αντικείμενα της εκμετάλλευσης των καπιταλιστικά πιο αναπτυγμένων και των «υπεραναπτυγμένων» χωρών, έως τις χώρες τις τόσο αναπτυγμένες που «φοβούνται» μόνο για το μερίδιό τους πάνω στη γη το οποίο διεκδικούν χώρες «εξίσου» αναπτυγμένες με αυτές, τότε ας το προσθέσουμε. Αν πρέπει να προσθέσουμε ότι σε ενδιάμεσες βαθμίδες αυτής της κλιμάκωσης βρίσκονται χώρες με τέτοιο επίπεδο καπιταλιστικής ανάπτυξης, ώστε είναι μεν σε θέση να ληστεύουν μέρος κάποιων λιγότερο αναπτυγμένων καπιταλιστικά χωρών και ταυτόχρονα ληστεύονται οι ίδιες από τις οικονομικά ισχυρότερες (και μαζί τους ενδεχομένως και οι χώρες τις οποίες οι ίδιες εκμεταλλεύονται), να το προσθέσουμε κι αυτό: Εν προκειμένω το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό και τα δυο μαζί τρώγονται από το μεγαλύτερο.  

 

Το να περάσουμε από την οικονομική πλευρά της «αλληλεξάρτησης» στην πολιτική πλευρά της, θα μπορούσε ενδεχομένως να θεωρηθεί άσκοπο: Η οικονομία είναι η βάση, η πολιτική το εποικοδόμημα, η πολιτική «παράγεται» από την οικονομία, «άρα» εφόσον έχουμε «λυμένα» τα οικονομικά ζητήματα έχουμε ήδη «λύσει» και τα πολιτικά. Όμως, είναι γνωστό, από τη στιγμή που η οικονομία θα «παραγάγει» την πολιτική, αυτή γίνεται παράγοντας που επιδρά στην οικονομία, γίνεται ο βασικότερος εξωοικονομικός παράγοντας εξαναγκαστικού καθορισμού οικονομικών σχέσεων, πόσο μάλλον όταν «συνεχίζεται» με άλλα δηλαδή στρατιωτικά μέσα και πόσο μάλλον στην εποχή του ιμπεριαλισμού.

Έτσι στην κλιμάκωση των οικονομικών σχέσεων προστίθενται και η κλιμάκωση των πολιτικών, διπλωματικών και στρατιωτικών σχέσεων, που επιδρούν πολλές φορές βάναυσα, με απροσχημάτιστα ληστρικό τρόπο (Γιουγκοσλαβία, Ιράκ, Λυβή, Συρία, Μάλι κλπ μερικές από τα πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις, η επιβολή της «τρόικας» σε Ελλάδα, Κύπρο κλπ περιπτώσεις «άλλης» ποιότητας, η ένταξη Ελλάδας  και Κύπρου στην ΕΕ, η ένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ κλπ άλλες πάλι περιπτώσεις) στην «τελική» συγκεκριμενοποίηση της μορφής των πρώτων, χωρίς όμως αυτό να μεταβάλλει την ουσία του συνόλου των σχέσεων σε κάτι διαφορετικό, δηλαδή «απλώς» επιβάλλοντας ή εντείνοντας την εξάρτηση, τη συμμαχία ή τον ανταγωνισμό στα πλαίσια μιας δοσμένης σχέσης ή ενός συνόλου σχέσεων.

 

Πυρήνας όλων των παραπάνω είναι η σχέση (η «ανισότιμη αλληλεξάρτηση» και για την ακρίβεια: η αντίθεση) μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας. Όλα όμως τα παραπάνω, στις κάθε φορά συγκεκριμένες μορφές τους,  συναποτελούν την ατομική δομή αυτού του πυρήνα.

Η λύση της αντίθεσης στον πυρήνα έχει να κάνει όχι μόνο με τα χαρακτηριστικά του πυρήνα, αλλά και με τα χαρακτηριστικά της ατομικής του δομής, άλλωστε και η λύση της αντίθεσης στον πυρήνα σε μια γενική μεταβολή της ατομικής του δομής αποσκοπεί.

 

Τέλος ανάρτησης.     

Advertisements


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s