«καπιταλιστής ή κομμουνιστής»;

Το να είναι κανείς κομμουνιστής αποτελεί, επιλογή κοσμοθεωρίας, πολιτικής στάσης και πράξης, ιδεολογικής θέσης.

Το να είναι κανείς καπιταλιστής δεν αποτελεί ιδεολογία. «Καπιταλιστής» είναι προσδιορισμός ταξικής θέσης. Κατά κανόνα όσοι -ανεξάρτητα από την ταξική τους θέση- αποδέχονται ή απλώς συμβιβάζονται με την καπιταλιστική κοινωνική «τάξη πραγμάτων», δεν το κάνουν αυτό υπερασπιζόμενοι κάποια καπιταλιστική «ιδεολογία». Συνήθως την αποδοχή τους ή το συμβιβασμό τους τα ανάγουν σε ιδεολογικά συστήματα άσχετα προς το ουσιαστικό περιεχόμενο των καπιταλιστικών σχέσεων: στην «ελευθερία του ατόμου» (όχι βέβαια «των ατόμων» σαν ενότητα), στη «φύση του ανθρώπου», ενδεχομένως στη θεία βούληση, στο απλώς αναπόδραστο της σημερινής τάξης πραγμάτων, στην έλλειψη πειστικής -για αρκετούς- εναλλακτικής κοινωνικής δυνατότητας κά. Έτσι η λέξη καπιταλιστής δεν προσδιορίζει και ιδεολογική τοποθέτηση, και θα στεκόταν πιστεύω αμήχανος κανείς απέναντι σε ένα κοφτό δίλημμα του είδους: Καπιταλιστής ή κομμουνιστής;

Γιατί όμως ο καπιταλισμός δεν εμφανίζεται σαν ιδεολογία;

Ίσως γιατί μια τέτοια ιδεολογία, συνεπής με τον εαυτό της, θα ήταν εν τέλει λιγότερο ιδεολογία και περισσότερο ομολογία: Μπορεί να μετατραπεί σε ιδεολογία, και να διακηρυχθεί ανοιχτά, η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο; Και για ποιο λόγο μια τέτοια ιδεολογία θα παρέμενε στα όρια του καπιταλισμού, για ποιο λόγο θα παρέμενε ειδικά καπιταλιστική ιδεολογία, και δεν θα ολοκληρωνόταν με τη μορφή μιας ιδεολογίας εκμεταλλευτικής γενικά, τελειοποιώντας δηλαδή τον εαυτό της, αναζητώντας και επιδιώκοντας «προγραμματικά» εντός των «προϋποθέσεων που υπάρχουν σήμερα» την «τελειότερη», την απόλυτη  μορφή εκμετάλλευσης;

Αυτή, η αναζήτηση της «τελειότερης» εκμεταλλευτικής μορφής, είναι έτσι κι αλλιώς πραγματική τάση του καπιταλιστικού συστήματος. Σε περιόδους όμως κρίσης του, σε περιόδους δηλαδή όπου χρειάζεται να στρατολογήσει και να αντιτάξει μια μαζική βάση απέναντι στις εργαζόμενες μάζες που πρόκειται να τον αμφισβητήσουν ή ήδη τον αμφισβητούν, τίθεται η ανάγκη να τροφοδοτηθεί η μαζική αυτή βάση, που επιδιώκει ν’ αποκτήσει, με μια επιθετική «καπιταλιστική ιδεολογία». Και τέτοια είναι ο φασισμός, ναζισμός κλπ στις διάφορες παραλλαγές τους: δεν πρόκειται για μια ιδεολογία απολογητικής του καπιταλισμού ειδικά. Πρόκειται -και δεν θα μπορούσε παρά έτσι να είναι- για μια ιδεολογία απολογητικής της εκμετάλλευσης.

Πρόκειται για μια ιδεολογία, ακριβέστερα για ένα σύστημα ιδεολογημάτων (πράγμα που διαφέρει), που αποσκοπεί στην καθιέρωση ενός δικαιολογητικού λόγου για τον χωρισμό της κοινωνίας σε εκμεταλλευτές και αντικείμενα της εκμετάλλευσης.

Μπορεί να υπάρχει δικαιολογητικός λόγος, για έναν τέτοιο διαχωρισμό, άλλος από το υποτιθέμενο γεγονός ότι μια κατηγορία ανθρώπων είναι προορισμένη να ανήκει στους μεν και μια άλλη κατηγορία  (ανθρώπων; από την άποψη της εκμετάλλευσης τα «αντικείμενά» της δεν είναι παρά αντικείμενα!) είναι προορισμένη να ανήκει στους δε; Και η ίδια η παραδοχή ενός τέτοιου «γεγονότος» δεν αποτελεί αυτόματα παραδοχή της ύπαρξης ενός ανώτερου και ενός κατώτερου ανθρώπινου (;) είδους;

Όμως εδώ αρχίζει ένα νέο πρόβλημα:

Εαν η απροκάλυπτη εκμεταλλευτική ιδεολογία, ο φασισμός, διακήρυσσε ευθέως ότι οι καπιταλιστές είναι το ανώτερο είδος και η εργατική τάξη το κατώτερο, τότε με όλη την ωμότητα αυτής της διακήρυξης, η ίδια αυτή ιδεολογία θα γλύτωνε κατά κάποιο τρόπο από τον ίδιο τον ολοκληρωτικά στρεβλό χαρακτήρα της. Το πρόβλημα όμως βρίσκεται στο γεγονός ότι σε κάθε χώρα και παντού, η ίδια η εργατική τάξη αποτελεί κοινωνική κατηγορία που πρέπει να ενσωματωθεί, και μάλιστα ει δυνατόν να στρατολογηθεί ενεργά στην ιδεολογική και πολιτική υπηρεσία του καπιταλιστικού συστήματος. Επομένως η ωμή διακήρυξη της κατωτερότητάς της ως είδους πρέπει να απορριφθεί. Ο διαχωρισμός στο ανώτερο (εκμεταλλευτές) και στο κατώτερο είδος (αντικείμενα της εκμετάλλευσης) πρέπει να «θεμελιωθεί» σε διαφορετική βάση. Και σαν βάση αυτής της «θεμελίωσης» προσφέρεται (ολόπλευρα στις συνθήκες του ιμπεριαλισμού) ο εθνικός διαχωρισμός – και με τη σειρά του, για τη δική του «θεμελίωση», ο φυλετικός διαχωρισμός.

Δεν έχει σημασία που η καπιταλιστική εκμετάλλευση δεν «θεμελιώνεται» άμεσα με την αναγόρευση των καπιταλιστών σε ανώτερο και των εργατών σε κατώτερο είδος. Έτσι κι αλλιώς, είδαμε, αυτό που πρέπει να δικαιολογηθεί ιδεολογικά δεν είναι η καπιταλιστική εκμετάλλευση ειδικά (ίσα-ίσα η μη-δικαιολόγησή της αποτελεί μαγνήτη για τις δυσαρεστημένες μάζες), αλλά η εκμετάλλευση γενικά. Η ειδικά καπιταλιστική εκμετάλλευση μπορεί καταρχήν να «δικαιολογηθεί»  με αυτόν τον γενικό διαχωρισμό έστω κι αν δεν είναι αυτός που άμεσα της αρμοζει: σιγουρα όμως της αρμόζει σε μια προοπτική, εδώ: σε ένα «βάθος χρόνου» στην κυριολεξία. Εκτός αυτού, άλλωστε, η ιδεολογία της εκμετάλλευσης σαν ολοκληρωμένο, «τελειοποιημένο» σύστημα ιδεολογημάτων, δεν είναι προγραμματικά διατεθειμένη να «συμβιβαστεί» με το σύστημα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Στο πρόγραμμα της δεν μπορεί παρά να βάζει την επιβολή του τελειότερου εκμεταλλευτικού συστήματος, προσαρμοσμένου φυσικά στις «προϋποθέσεις που υπάρχουν σήμερα» δηλαδή στις προϋποθέσεις του καπιταλιστικού ιμπεριαλισμού. Και πού θα το ανακαλύψει αυτό το «τελειώτατο» εκμεταλλευτικό σύστημα; Μα φυσικά στο βάθος του χρόνου, στο απώτατο δηλαδή παρελθόν: στη δουλοκτησία, και μάλιστα στο ανώτατο στάδιό της, το στάδιο του δουλοκτητικού ιμπεριαλισμού. Κι ακόμα πιο πίσω!

Για τον σύγχρονο, καπιταλιστικό ιμπεριαλισμό η δουλική εργασία είναι έτσι κι αλλιώς ένα ανομολόγητο ιδανικό. Ο φασισμός, το έχει αποδείξει αυτό, είναι η «ιδεολογία» που μπορεί να μετατρέψει το ανομολόγητο ιδανικό σε πραγματικότητα. Για το καθεστώς της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης άλλωστε δεν έχει καμιά σημασία αν στη θέση του δούλου, του αναλώσιμου από την «ανεξάντλητη» δεξαμενή του διεθνούς εφεδρικού εργατικού στρατού, θα βρίσκεται ο «λαθρομετανάστης», ο εβραίος, ο σλάβος, οποιοδήποτε άλλο ανθρώπινο είδος μπορεί κατά περίσταση να αναγορευτεί σε κατώτερο, ή ακόμα κι ο «ντόπιος» που αν και «ανώτερος» θα παρακαλά να πάρει τη θέση που όλοι αυτοί του «κλέβουν» από το δρόμο προς το κρεματόριο.

Advertisements


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s