Με αφορμή το βιβλίο «ΟΠΛΑ Το τιμωρό χέρι του λαού» του Ιάσωνα Χανδρινού

Αφορμή για τα όσα ακολουθούν παρακάτω αποτέλεσαν κάποιες προσωπικές συζητήσεις που είχα με κοντινά μου πρόσωπα γύρω από το εξαιρετικό ερευνητικό έργο του Ιάσωνα Χανδρινού που αποτυπώνεται στο βιβλίο του «ΟΠΛΑ Το τιμωρό χέρι του λαού», συζητήσεις οι οποίες έθιγαν κριτικά ορισμένες πλευρές της προσέγγισής του στο θέμα του.

Πριν μπω στο κύριο θέμα της ανάρτησης αναφέρω επί τροχάδην κάποιες δικές μου επι μέρους κριτικές επιφυλάξεις, λιγότερο ή περισσότερο σημαντικές,  γύρω από εκτιμήσεις του συγγραφέα, όπως π.χ. η «ανάδειξη» της εκτέλεσης των προδοτών «σε μέσο επιβολής και καταξίωσης του ενόπλου αγώνα, σύμφυτο με την πολιτική ατζέντα του ΕΑΜ», που κατά τη γνώμη μου δίνει περισσότερο έμφαση στην «ηθική» πλευρά του ζητήματος παρά στην αμείλικτη αναγκαιότητα που υπαγόρευσε  τη συγκεκριμένη τακτική. Ή η εκτίμηση ότι «η μεγάλη αιματοχυσία της αναμέτρησης στους δρόμους ανάγκασε το ΕΑΜ να εγκαταλείψει την τακτική των παναθηναϊκών συλλαλητηρίων στο κέντρο της πόλης και να στραφεί στη συγκρότηση συνοικιακών βάσεων»: Η θυσία σε αίμα σίγουρα θα επέβαλε ιδιαίτερη προσοχή και φειδώ στην επιλογή των μορφών πάλης, όμως τα μεγάλα παναθηναϊκά συλλαλητήρια πραγματοποιήθηκαν ακριβώς παρά τη θυσία σε αίμα με σκοπό να ματαιώσουν -όπως και το κατόρθωσαν- κεντρικές επιλογές του κατοχικού κράτους όπως η πολιτική επιστράτευση και η επέκταση  της βουλγάρικης κατοχής. Επιπλέον, νομίζω, η «συγκρότηση συνοικιακών βάσεων» δεν αποτέλεσε στροφή από την «τακτική των παναθηναϊκών συλλαλητηρίων», αλλά αντίθετα τα συλλαλητήρια αυτά στήριξαν την επιτυχία τους στις ήδη συγκροτημένες βάσεις των συνοικιών, των χώρων εργασίας και σπουδών.  Τέλος, η αναγωγή της ΟΠΛΑ και του είδους της δράσης της στο «αντάρτικο πόλης» μεταφέρει, κατά τη γνώμη μου, στην οργάνωση και στο είδος δράσης της το μεταγενέστερο «στερεότυπο» που αφενός μόνο φαινομενικά και «φορμαλιστικά» ταυτίζεται με την κύρια αποστολή και δράση της ΟΠΛΑ και, αφετέρου, παραγνωρίζει την οργάνωση, αποστολή, και δράση του ΕΛΑΣ της Αθήνας, που αποτελεί ίσως μοναδική περίπτωση πραγματικού αντάρτικου πόλης – στο βαθμό, βέβαια, που υπάρχει ανάγκη για τέτοιες ταξινομήσεις και στο βαθμό που οι τέτοιες ταξινομήσεις έχουν ιδεολογικές και πολιτικές συνέπειες κάποιας σημασίας. Γύρω από την τελευταία ιδιαίτερα πλευρά θα μπορούσε να γίνει περισσότερη συζήτηση, όμως το κύριο θέμα της ανάρτησης αφορά μια τέταρτη πλευρά, η οποία μου υποβλήθηκε στις προσωπικές συζήτησεις που έγραψα παραπάνω:

Πρόκειται για το γεγονός ότι η αφετηρία δράσης της ΟΠΛΑ ταυτίζεται χρονικά με μια γενικευμένη έξαρση της δραστηριότητας του συνολικού (κατοχικού – δοσιλογικού, κρατικού – παρακρατικού) κατασταλτικού μηχανισμού, τον οποίο διέθετε  η αστική εξουσία εναντίον του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος. Στην ίδια χρονική σύμπτωση εντάσσεται και η οριστική μεταβολή της τροπής του Παγκόσμιου Πόλεμου ύστερα από τις νικές του Κόκκινου Στρατού στο Στάλινγκραντ (2 Φεβρουαρίου 1943) και στο Κουρσκ (23 Αυγούστου 1943), ύστερα επίσης και από την παράδοση της Ιταλίας (8 Σεπτεμβρίου του 1943), μεταβολή η οποία -επιβεβαιώνοντας τη νίκη της ΕΣΣΔ επί της ναζιστικής Γερμανίας- έφερε στο προσκήνιο των ιμπεριαλιστικών ενδιαφερόντων το ζήτημα της εξασφάλισης των θέσεων τους στη μεταπολεμική «τάξη πραγμάτων». Γεγονός το οποίο εξειδικευόμενο στην Ελλάδα, σήμαινε ότι για την Αγγλία η διάταξη των συμμαχιών της που κυριαρχούνταν από τις αναγκαιότητες διεξαγωγής του πολέμου στις οποίες έπαιζαν σημαντικό ρόλο οι πολεμικές επιχειρήσεις του ΕΛΑΣ, έδωσε τη θέση της στη διάταξη συμμαχιών που απαιτούσαν οι μεταπολεμικές βλέψεις της στην Ελλάδα.

Πρόκειται για ζήτημα με γενικές πολιτικές συνέπειες από τις οποίες δεν εξαιρείται η συγκρότηση και η δράση της ΟΠΛΑ, ζήτημα χωρίς την υπογράμμιση του οποίου είναι αδύνατο να κατανοηθούν ολοκληρωμένα τα διεθνή και εσωτερικά γεγονότα του 1943-1944, αλλά και ζήτημα η παράκαμψη του οποίου επιτείνει μια, όπως και παραπάνω, «φορμαλιστική» αντίληψη για την ΟΠΛΑ και τη δράση της.

***

Γύρω από το συγκεκριμένο αυτό ζήτημα περιορίζομαι στη συνέχεια να αντιγράψω από το βιβλίο του Τριαντάφυλλου Αθ. Γεροζήση «Το Σώμα Των Ελλήνων Αξιωματικών Και Η Θέση Του Στη Σύγχρονη Ελληνική Κοινωνία 1821-1975», ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ, σελ. 662-667:

«[…] Αυτή η αλλαγή ή το ενδυνάμωμα του ΕΛΑΣ οδήγησε τους Άγγλους να επιχειρήσουν με μεγαλύτερη επιμονή:

α. Να διαιρέσουν την Ελληνική Αντίσταση, όσο το δυνατό περισσότερο και βαθύτερα.

β. Να ενισχύσουν κάθε αντ-εαμική και αντι-ελασίτικη οργάνωση, χωρίς να ενοχλούνται αν η οργάνωση αυτή συνεργάζεται με τους Γερμανούς.

γ. Να αρχίσουν «ανεπίσημα» επαφές με τους Γερμανούς , προκειμένου να αντιμετωπίσουν τον «κομμουνιστικό κίνδυνο».

δ. Να προετοιμάσουν εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των Ελλήνων, για να επιβληθούν πιο εύκολα.

Στο τελευταίο σημείο, οι σκοποί των Άγγλων και των Γερμανών συνέπιπταν ή ήταν παράλληλοι. Αυτό φαίνεται από πολλές αναφορές της Γερμανικής Ομάδας Στρατιών για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, καθώς και του Πληρεξούσιου του Ράιχ για την Ελλάδα Νοϊμπάχερ, καθώς και σε διάφορα αγγλικά έγγραφα, όπως είναι για παράδειγμα η περίφημη αναφορά του ταξίαρχου Μάγερς, σύμφωνα με την οποία οι οπαδοί του ΕΑΜ έπρεπε να καταγγέλονται στις γερμανικές αρχές κατοχής. 1858

Στη διάρκεια του καλοκαιριού του 1943 ο Νεοζηλανδός λοχαγός Στοτ πέτυχε μαζί με άλλους πέντε κομμάντος-σαμποτέρ να τινάξει τη γέφυρα του Ασωπού, που φυλαγόταν γερά από γερμανικές δυνάμεις, επιχείρηση που το ίδιο το επιτελείο του ΕΛΑΣ είχε χαρακτηρίσει «απραγματοποίητη». Η παράτολμη αυτή επιχείρηση «απραγματοποίητη», που ο Στοτ πραγματοποίησε, τον είχε κάνει «μυθικό ήρωα».

Τον Οκτώβρη του 1943, με διαταγή των προϊσταμένων του, ο Στοτ μπήκε στην Αθήνα, όπου κυκλοφορούσε με τη στολή του και το ιδιαίτερο πλατύγυρο καπέλο των Νεοζηλανδών. Η αποστολή του ήταν να συντονίσει όλες τις αντιεαμικές οργανώσεις στην Αθήνα και κατά κάποιο τρόπο να συνεχίσει την αποστολή του Τσιγάντε. Πραγματικά, ο Στοτ πέτυχε να ξαναφτιάξει τον «Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Συνασπισμό – ΠΑΣ». Στον ΠΑΣ λάβαιναν μέρος η «Χ» του συνταγματάρχη Γρίβα, ο «προδοτικός» ΕΔΕΣ των συνταγματαρχών Παπαγεωργίου και Παπαθανασόπουλου και άλλες οργανώσεις που υπήρχαν, ένοπλες ή όχι, με την ανοχή ή την υποστήριξη των γερμανικών αρχών κατοχής.

Ο Στοτ άρχισε επίσης επαφές με προσωπικότητες των «Ταγμάτων Ασφαλείας», της Αστυνομίας και της Χωροφυλακής, που όπως είδαμε διοικούσε ο Γερμανός στρατηγός Στροοπ. 1859

Ο συνταγματάρχης Βεντήρης ονομάστηκε αρχηγός της ΠΑΣ και ο συνταγματάρχης Σπηλιωτόπουλος για την περιοχή της Αθήνας. Ο Σπηλιωτόπουλος ήταν ένας από τους μυστικούς εκπροσώπους της κυβέρνησης Καΐρου. Το πιθανότερο είναι ότι οι δυο αγνοούσαν τις κινήσεις του Στοτ ή ακόμα και την ύπαρξή του.

Ο Βεντήρης, που ήταν αξιωματικός μεγάλης επαγγελματικής αξίας, είχε απομακρυνθεί από το στρατό μετά το κίνημα του 1935, αλλά, όπως και πολλοί άλλοι δημοκρατικοί το 1935 αξιωματικοί, έβλεπε τώρα το μέλλον του στο βασιλικό στρατόπεδο. 1860

Όμως ο Στοτ προχώρησε και άλλο με τη μεσολάβηση του δημάρχου της Αθήνας Γεωργάτου, ο λοχαγός Στοτ, ήρθε σε επαφή με το Γερμανό συνταγματάρχη Λοος, αρχηγό της γερμανικής μυστικής στρατιωτικής αστυνομίας για τα Βαλκάνια, καθώς και με άλλους Γερμανούς αξιωματικούς. Οι επαφές αυτές πιθανό να είχαν σαν αντικείμενο μια «σιωπηρή συμφωνία», «άτυπη», σε πλαίσια τοπικά, ανάμεσα στους Γερμανούς και τους Άγγλους, για την περίπτωση αποχώρησης του γερμανικού στρατού από την Ελλάδα και τα Βαλκάνια. 1861

Τελικά, ο Στοτ ανακλήθηκε στο Κάιρο, είτε γιατί ξεπέρασε τα όρια των διαταγών που είχε, πράγμα απίθανο, είτε γιατί Σοβιετικοί και Αμερικανοί πληροφορήθηκαν τη δραστηριότητά του. Άλλωστε η 5η ταξιαρχία του ΕΛΑΣ, με αναφορά χρονολογημένη από 11 Δεκέμβρη του 1943, πληροφορούσε την Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ για τις δραστηριότητες του λοχαγού Στοτ. Αλλά και η σοβιετική εφημερίδα «Πράβδα» είχε κάνει σαφή αναφορά «στις δραστηριότητες Άγγλων πρακτόρων που προσπαθούσαν να υπονομεύσουν την αντιχιτλερική συμμαχία…». 1862

Ο Στοτ ανακλήθηκε από την υπηρεσία του, τη SOE, προάχτηκε σε ταγματάρχη, παρασημοφορήθηκε και στη συνέχεια στάλθηκε στην Ινδονησία, στο νησί Μπορνέο, όπου και σκοτώθηκε το Μάρτη του 1945.  [*] Πράγμα που δείχνει ότι καθόλου δεν είχε ξεπεράσει τις διαταγές που είχε. 1863

Η μικρή αυτή «πτυχή» του πολέμου στην Ελλάδα, η οποία δεν έχει ερευνηθεί σε βάθος και δεν είναι απόλυτα γνωστή, δείχνει την έκταση των συνωμωσιών και των παγίδων στις οποίες βρέθηκε αναμιγμένο ένα μεγάλο μέρος τωυ σώματος των αξιωματικών, που βυθιζόταν στη συνεργασία με τον κατακτητή και την προδοσία, σπρωγμένο από το Θρόνο και τους Άγγλους. Άλλωστε ο ίδιος ο Ράλλης, ο οργανωτής των «Ταγμάτων Ασφαλείας» και των Στρατοδικείων, βρισκόταν σε επαφή με τους Άγγλους. 1864 […]

1858 […] Ο ταξίαρχος Μάγερς κατάγγειλε το 1978 το έγγραφο αυτό σαν πλαστό, κάτι που βέβαια είναι κατανοητό από την πλευρά του. Αλλά το έγγραφο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στο δελτίο του Ελληνοαμερικανικού Συμβουλίου της Ν. Υόρκης, τον Οκτώβρη του 1945. Στη συνέχεια δημοσιεύτηκε από τον Φ. Γρηγοριάδη στον τόμο 3, σελ. 230 της ιστορίας του «Το Αντάρτικο» το 1964. Από τότε έγινε μνεία του εγγράφου αυτού πολλές φορές. Ο Μάγερς υποστήριξε ότι έλαβε γνώση του εγγράφου αυτού μόλις το 1978, πράγμα παράξενο από πολλές απόψεις. Υπάρχουν Έλληνες ιστορικοί που θεωρούν το έγγραφο πλαστό και πιστεύουν την άποψη του Μάγερς, άλλοι που το θεωρούν αυθεντικό. Αλλά εκείνο που ειναι αναμφισβήτητη αλήθεια, είναι ότι το περιεχόμενο του εγγράφου αυτού αντιστοιχεί απόλυτα στην πρακτική και την αλήθεια της αγγλικής πολιτικής όπως αυτή εφαρμόστηκε στην Ελλάδα στην περίοδο 1941-1947. […] Θα μπορούσε να το θεωρήσει κανένας πλαστό, αν δεν υπήρχαν η υπόθεση Στοτ, η δολοφονία του μέλους της Αγγλικής Αποστολής Λώρενς από άλλο μέλος της Αποστολής γιατί δεν συμφωνούσε ακριβώς στις ενέργειες αυτές, αν δεν υπήρχαν οι συνομιλίες Άγγλων-Γερμανών στη Λισσαβώνα και η ανενόχλητη από την πλευρά των Άγγλων, αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, αν δεν υπήρχε η συνεργασία του ΕΔΕΣ Αθήνας και της «Χ» με τις δυνάμεις κατοχής με μοναδικό αντίπαλο το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, αν δεν υπήρχε η συνεργασία του Ζέρβα με τους Γερμανούς κάτω από τη μύτη της Αγγλικής Αποστολής και άλλα παραδείγματα […]. Δίνουμε την αναφορά του Μάγερς ολόκληρη [**]:

«Χ – 12 Αυγούστου 1943. Αυστηρά Εμπιστευτική 85-4ΑΣ. […] Σύμφωνα με την τελευταία εμπιστευτική διαταγή σας έδωσα οδηγίες στους Άγγλους και Έλληνες πράκτορες που εργάζονται κάτω από τις διαταγές μου, να υπονομεύσουν το έργο του ΕΛΑΣ και του ΕΑΜ και να εμποδίσουν ώστε οι οργανώσεις αυτές να επιτύχουν να εδραιώσουν τη θέση τους και να αποκτήσουν δεσπόζουσα επιρροή στην Ελλάδα.

Αυτό όμως είναι απίθανο, δεδομένου ότι οι βασιλόφρονες και οι υποστηρικτές της 4ης Αυγούστου δεν έχουν καμία πολιτική δύναμη στη χώρα και οι αρχηγοί τους μισούνται από τον ελληνικό λαό. […]

Θεωρώ ότι θα ήταν χρήσιμο για τους πράκτορές μας να έχουν επαφή με αντιπροσώπους της κυβέρνησης, δηλαδή με ανώτερους αξιωματικούς, αστυνομικούς, με σκοπό το δικαίωμα να καταγγέλουν τους αρχηγούς του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, ώστε να έρθει η στιγμή οι οργανώσεις αυτές να μην μπορούν να βλάψουν τα αγγλικά συμφέροντα. Απ’ αυτή την άποψη η οργάνωση του ΕΔΕΣ έκανε πολλά. Κατάγγειλε στο συνταγματάρχη Ντερτιλή και τον υπουργό Ταβουλάρη πολλά ενεργά πρόσωπα του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ που βρίσκονται τώρα στα χέρια των Γερμανών και γενικά των αρχών κατοχής. […]»

[…]

1863 […] Σε ένα ντοκουμέντο για τις θέσεις του Κεντρικού γραφείου των Αντιφασιστικών Οργανώσεων της Μέσης Ανατολής με ημερομηνία 11 Απρίλη 1944 αναφέρονται τα παρακάτω σχετικά με τον λοχαγό Ντον – Στοτ:

«3. Η προκλητική επέμβαση των αντιδραστικών αγγλικών κύκλων σε ζητήματα καθαρά εσωτερικά Ελληνικά…

4. Εφαρμόζοντας την ίδια πολιτική στην Ελλάδα οι ίδιοι κύκλοι (…) βοήθησαν το Ράλλη και οργάνωσε τα Τάγματα Ασφαλείας και έφτασαν στο αποκορύφωμα της προδοσίας  του συμμαχικού αγώνα στέλνοντας το λοχαγό Ντον – Στοτ στο συνταγματάρχη της Γκεστάπο Λόος με τον οποίο διαπραγματεύθηκε τη συγκρότηση κοινού αντικομμουνιστικού μετώπου!!!»

Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να βρεθεί από ποιον ενημερώθηκαν οι Έλληνες δημοκρατικοί στρατιωτικοί στη Μέση Ανατολή για τη δραστηριότητα του Στοτ. Το έγγραφο αυτό αποδεικνύει ότι ο Στοτ ενήργησε ύστερα από εντολή – Σύντομη Ιστορία ΚΚΕ Σχέδιο: οπ.ανωτ., σελ. 196. Ο Στοτ οργάνωσε σύσκεψη στην οποία παραβρέθηκαν: Αξιωματικός της Γκεστάπο, εκπρόσωπος των Ταγμάτων Ασφαλείας, της Χωροφυλακής, της Αστυνομίας Πόλεων, του προδοτικού ΕΔΕΣ Αθήνας, της «Χ», της ΡΑΝ, της ΕΔΕΝ, της Εθνικής Δράσης και άλλοι που υπόγραψαν ¨Σύμφωνο αντικομμουνιστικής συνεργασίας. […]»

[*] Σημ. του μπλογκ.  Στο «δεξιάς οπτικής» βιβλίο του δημοσιογράφου Γ. Καράγιωργα «Η ΟΠΛΑ χωρίς θρύλο» (1997) παρουσιάζονται λεπτομέρειες για το πώς ο ΕΛΑΣ πληροφορήθηκε τα όσα έγιναν στην Αθήνα με τον Ντον – Στοτ και, επίσης, υποστηρίζεται, ότι στην πραγματικότητα δεν ήταν Νεοζηλανδός αλλά «γνήσιος» Άγγλος αξιωματικός με όνομα Τζόρνταν (σελ. 137), ευρισκόμενος ακόμα και το 1970 -κατά την ΚΥΠ- στην Ελλάδα. Εκδοχή που βέβαια ίσως ανταποκρίνεται στην αλήθεια ίσως όχι.

[**] Σημ. μπλογκ. Στο βιβλίο από όπου και τα αποσπάσματα η αναφορά παρατίθεται ολόκληρη. Εδώ παρατίθενται μόνο ορισμένες περικοπές.

Advertisements


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s