Τριλογία του Δόκτωρος Νο. 2] Της επανάστασης

(Δρ Νο 1)

*

Υπάρχουν αμέτρητοι «λόγοι» για το συμπέρασμα του «ανέφικτου» της σοσιαλιστικής επανάστασης:

– Ο κόσμος είναι χορτάτος, γιατί να κάνει επανάσταση;

– Ή η αντίθετη παραλλαγή: Ο κόσμος πεινάει, μην περιμένεις επανάσταση από εξαθλιωμένους.

– Ο μονοπωλιακός καπιταλισμός έχει πια δημιουργήσει την εργατική αριστοκρατία.

– Οι στρατοί είναι πια επαγγελματικοί. (Εδώ θα μπορούσε να προστεθεί και ο συνολικός υλικός και νομικός όγκος του σύγχρονου κατασταλτικού οπλοστάσιου).

– Οι ενδο-ιμπεριαλιστικές αντιθέσεις επιλύονται οργανικά, δεν οξύνονται ως τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο, κι έτσι δεν βρίσκει πεδίο εφαρμογής η «θεωρία του αδύναμου κρίκου».

– Η ιστορία «αποδείχνει» ότι οι επαναστάσεις δε γίνονται στον αναπτυγμένο καπιταλισμό. Από την άλλη, ο ιμπεριαλισμός αναπτύσσει παντού τον καπιταλισμό, οπότε μην περιμένεις ούτε  «αντιαποικιακές»  επαναστάσεις.

Στους παραπάνω «λόγους» θα μπορούσαν να προστεθούν άλλοι τόσοι. Άλλωστε οι «λόγοι» του ανέφικτου της επανάστασης μπορούν να είναι μυριάδες, ενώ λόγος για την πραγματοποίησή της μόνο ένας…

Το θέμα όμως είναι ότι όλοι αυτοί οι «λόγοι του ανέφικτου» ανάγονται στο ίδιο πρόβλημα: «Ο πόλεμος μερικούς τους εξουθενώνει και τους τσακίζει και άλλους τους ατσαλώνει και τους φωτίζει – όπως και κάθε κρίση στη ζωή των ανθρώπων ή στην ιστορία των λαών» (Λένιν, Απάντηση στον Κιέβσκι).

Οι δυσκολίες, λοιπόν, μπορεί να αναδεικνύουν – μπορεί και να συσκοτίζουν εντελώς τις αντικειμενικές δυνατότητες. Η αναντιστοιχία ανάμεσα στον υποκειμενικό παράγοντα και την αντικειμενική αναγκαιότητα μπορεί και να εμφανίζεται σαν σύγχρονος ιστορικός «νόμος». Τα φαινόμενα με τα οποία εκδηλώνεται η ουσία των πραγματικών σχέσεων μπορεί και να αναγορεύονται σε ουσία των φαινομένων. Η ιστορική εμπειρία μπορεί και να αναγορεύεται σε θεωρία της ιστορίας και οι προκλήσεις της ιστορίας, αντί να αποτελούν προκλήσεις στη θεωρία, μπορεί και να αποτελούν και «αποκαλύψεις» του τέλους της.

Η  «εξουθένωση», λοιπόν, περιγράφεται παραπάνω σαν μερική συνέπεια «κάθε κρίσης στη ζωή των ανθρώπων και στην ιστορία των λαών», και τι πιο φυσικό από το ότι η συνέπεια αυτή, εν ώρα κρίσεως, εμφανίζεται και σε ένα ζήτημα που βρίσκεται στο θεωρητικό και πρακτικό επίκεντρο κάθε κρίσης, στο ζήτημα της επανάστασης.  Και τώρα που η κρίση είναι παρούσα αλλά η επανάσταση «δεν γίνεται», τι πιο αναμενόμενο, κατά κάποιο τρόπο, από την θεωρητική «αντικειμενοποίηση» του γεγονότος ότι «δεν γίνεται», η οποία υποκαθιστά την ανάγκη της θεωρητικής και πρακτικής δουλειάς για «να γίνει». (Η οποία δουλειά, σημειωτέον, ενώ διαθέτει όλο το πολύτιμο απόθεμα της κλασικής θεωρητικής και πρακτικής επαναστατικής παράδοσης, δεν μπορεί παρά να είναι δουλειά «πρωτότυπη», όπως «πρωτότυπη» υπήρξε στον καιρό της κάθε παράδοση για να αποτελέσει ακριβώς παράδοση και να γίνει κλασική. Καθώς όμως και αυτή η σημείωση δε λύνει από μόνη της το πρόβλημα, γύρω από τη σχέση παράδοσης και πρωτοτυπίας, ή «νεωτερικότητας» για όποιον προτιμά αυτή την ορολογία, μπορεί κανείς να πάρει μια πρώτη γενική ιδέα εδώ.) Και για να κλείνουμε με το ζήτημα της «εξουθένωσης»: τι πιο αναμενόμενο, επίσης, να εμφανίζονται τα συμπτώματά της τόσο πιο πολύ, εκεί όπου τόσο περισσότερο επικρατεί η συνήθεια «να κλίνεται η επανάσταση σε όλες τις πτώσεις», εκεί όπου τόσο περισσότερο αυτή η συνήθεια υποκαθιστά την προσπάθεια επαναστατικής ανάδειξης και αξιοποίησης (δηλαδή ανάδειξης και αξιοποίησης για τον σκοπό της επανάστασης) των υπαρκτών, πραγματικών όρων που την καθιστούν αναγκαία και δυνατή: προσπάθειας, που σε τελικότατη ανάλυση, δεν έχει καν την λεκτική ανάγκη της «επανάστασης» για να αναδείξει τους πραγματικούς όρους και προϋποθέσεις της, να συμβάλει στην εκπλήρωσή τους και να υλοποιήσει τελικά το πραγματικό της περιεχόμενο.

*

Κι αφού λοιπόν, να, η επανάσταση «δε γίνεται», κι αφού πρέπει αυτή η πραγματικότητα να «αντικειμενοποιηθεί» ιστορικά και θεωρητικά ώστε να μη μένει τετραγωνάκι άλυτο στο σταυρόλεξο των νοητικών κατασκευών, τότε γιατί να μην οδηγούν όλοι οι δρόμοι στο «ανέφικτό» της;

Γιατί να μην «αποδεικνύεται» αυτό το «ανέφικτο» στο καφενείο, πότε με το ότι ο κόσμος «είναι χορτάτος» και πότε με το ότι ο κόσμος εξαθλιώνεται; Γιατί η «υλική αιτία» του να μην εντοπίζεται στην «εργατική αριστοκρατία» των αναπτυγμένων καπιταλιστικών κρατών, αλλά –γιατί όχι;- και στο σάπισμα των ίδιων κρατών και την αντίστροφη όψη του: την δημιουργία μιας μεγάλης στερημένης έως και εξαθλιωμένης εργατικής – προλεταριακής μάζας; Η «οργανική επίλυση» των ενδο-ιμπεριαλιστικών αντιθέσεων, αν αποτελεί μια ιστορικά πρόσκαιρη πραγματικότητα, μπορεί να «δικαιολογήσει» το «ανέφικτο της επανάστασης», αρκεί ως «καθαυτό» ιμπεριαλισμός να νοηθεί  αποκλειστικά η «δύση» και ως «καθαυτό» ενδο-ιμπεριαλιστικές αντιθέσεις εκείνες που αναπτύσσονται και «επιλύονται οργανικά» μεταξύ των «δυτικών» κρατών.   Αν τυχόν πάλι η ίδια αυτή «οργανική επίλυση» αποτελεί οριστικό αποτέλεσμα της καπιταλιστικής ανάπτυξης, τότε το ανέφικτο αποδεικνύεται δυο φορές μια που τότε «δεν χωρά» στην πραγματικότητα η «θεωρία του αδύναμου κρίκου», όπως βέβαια την κατανοούμε. Αν, πάλι, οι στρατοί είναι πλέον επαγγελματικοί (και προερχόμενοι βέβαια χωρίς αμφιβολία αυτοί οι «επαγγελματίες» από τα προλεταριακά στρώματα), τότε πώς να συγκριθεί η ανυπέρβλητη «δυσκολία» της επαναστατικής παρέμβασης σε αυτούς τους επαγγελματίες με την, προφανώς «αποδεδειγμένη» από την Ιστορία, «ευκολία» της παρέμβασης στους στρατούς της γενικής υποχρεωτικής θητείας, και τι νόημα έχει μπροστά σε αυτή την ανυπέρβλητη δυσκολία η παρέμβαση στα προλεταριακά  στρώματα από τα οποία προέρχονται οι «επαγγελματίες» των ιμπεριαλιστικών στρατών;  Αν, παρακάτω, μας «εξυπηρετεί» θεωρητικά και «επιβεβαιώνεται» εμπειρικά ότι επαναστάσεις γίνονται στις χώρες που δεν είναι «και τόσο» αναπτυγμένος ο καπιταλισμός τους κι όχι στις χώρες του αναπτυγμένου καπιταλισμού, τότε γιατί να μην αντικαταστήσουμε τη θεωρία με τον εμπειρισμό, γιατί να μη θυμηθούμε τη Ρωσία του 1917 και γιατί να μην ξεχάσουμε τη Γερμανία του 1919, σε κάθε περίπτωση γιατί να μη θυμηθούμε όλες τις επαναστάσεις που νίκησαν και να μην ξεχάσουμε τις επαναστάσεις που ηττήθηκαν σαν αυτές να μην «έγιναν»; Και γιατί να μην ξεχάσουμε και το μέγεθος της καταστολής που δέχτηκε η πρωτοπορία της εργατικής τάξης στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες, είτε τη δεκαετία του ’30 είτε του ’50, αν αυτό το μέγεθος από μόνο του αποκαλύπτει πόσο περισσότερο από εμάς τους ίδιους ο αντίπαλος διαισθάνεται το εφικτό της επανάστασης και παίρνει τα μέτρα του για να το αποσωβήσει.   Κι αν είναι επίσης θεωρητικά «εξυπηρετικό» το εξίσου «επιβεβαιωμένο» ότι η σοσιαλιστική επανάσταση συνδέεται σε σχέση «εκ των ουκ άνευ» με τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο, τότε όσες επαναστάσεις δεν «επιβεβαιώνουν» αυτή τη σχέση ήταν απλώς «αντιαποικιακές» (πράγμα «αδιανόητο» σήμερα…), τέτοια ήταν και η «αστική που γρήγορα μετατράπηκε σε σοσιαλιστική» κουβανική επανάσταση, ενώ και η μοναδική απόπειρα εντός τυπικών αστικοδημοκρατικών συνθηκών και εντός ενός καπιταλισμού σε «ενδιάμεσο» επίπεδο ανάπτυξης, δηλαδή η απόπειρα της Χιλής του ’70, μπορεί να αγνοηθεί: αυτή δεν ήταν καν «σοσιαλιστική» και δεν ήταν καν «επανάσταση», επομένως κανένα θετικό δίδαγμα δε μπορεί να βγει από αυτήν…

*

Ίσως είναι αλήθεια ότι η ορολογία περί «αριστερού οπορτουνισμού» επινοήθηκε από τον «δεξιό», από τον «καθαυτό» οπορτουνισμό, από τα υποπροϊόντα του ιδεολογικού και πολιτικού εκφυλισμού της σοσιαλδημοκρατίας, για να μπορούν ευκολότερα να πετάνε και το μωρό μαζί με τα όποια «αριστερά» ιοδεολογικά απόνερα…

Αλλά εξίσου αληθινή «αποδεικνύεται» και η ύπαρξη ενός πραγματικού υπόβαθρου για αυτή τη «σοφιστεία». Χωρίς κανένας να δικαιούται εξαίρεσης από αυτόν τον κίνδυνο, «η διαλεκτική χρησίμευε πολλές φορές ως γέφυρα προς τη σοφιστική» (Λένιν, Για τη μπροσούρα του Γιούνιους), αλλά είναι η διαλεκτική και όχι η σοφιστική που υποδείχνει την κοινότητα των συμπερασμάτων (τουλάχιστον), στα οποία οδηγεί τόσο ο έστω και μη οπορτουνιστικός «αριστερισμός» όσο και ο πραγματικός, ο συστηματοποιημένος (ενσυνείδητα ή όχι) οπορτουνισμός:  Στην περίπτωσή μας σε πιο άλλο συμπέρασμα οδηγεί όλη η επιχειρηματολογία που εξετάζουμε, αν όχι στο πιο επίκαιρο «συμπέρασμα» του τυπικού οπορτουνισμού: Αφού λοιπόν η επανάσταση για χίλιους «αριστερούς» λόγους είναι «ανέφικτη», τότε ποια εναλλακτική απομένει; Μα φυσικά η αστική διαχείριση. Και πότε θα ασχοληθούμε, όχι με την «επανάσταση», αλλά με τη θεωρητική και πρακτική ανάδειξη των πραγματικών όρων που καθιστούν όχι «την ίδια» αλλά το ουσιαστικό της περιεχόμενο αναγκαίο και δυνατό; Ίσως αργότερα, όταν θα είναι «εφικτή». Για την ώρα αρκεί να ανατέμνουμε θεωρητικά «την ίδια»…

*

Με το τραγούδι της Tracy Chapman τα πράγματα είναι «πιο απλά»: Σαν καλλιτέχνης η Tracy Chapman είναι φωνή της ανθρωπότητας, και σαν τέτοια δεν βάζει απέναντί της παρά ένα καθήκον τέτοιο όπως τα καθήκοντα που βάζει απέναντί της η ανθρωπότητα: καθήκον ικανό, στον συγκεκριμένο ιστορικό τόπο και χρόνο,  να πραγματοποιηθεί.

 

(Δρ Νο 3)

 

Advertisements

One Comment on “Τριλογία του Δόκτωρος Νο. 2] Της επανάστασης”

  1. Ο/Η Cos λέει:

    Εξαιρετικό! Συμφωνώ απόλυτα με κάθε γραμμή, με κάθε λέξη του άρθρου.
    Όλα αυτά που ορθότατα αναφέρεις συνιστούν μια προσπάθεια θεωρητικής δικαιολόγησης των δικών μας αδυναμιών. Επιπλέον οφείλονται σε μια λανθασμένη αντίληψη για την κατάσταση της εργατικής τάξης και του λαού γενικότερα, παίρνοντας ως δεδομένο ότι για πολλούς και διάφορους λόγους οι λαοί της δύσης (και της χώρας μας) έχουν καταντήσει σχεδόν «ηλίθιοι». Η δική μου άποψη είναι ότι η στάση τους είναι απόλυτα δικαιολογημένη. Το κομμουνιστικό κίνημα στις δυτικές χώρες έγινε ρεφορμιστικό, αφομοιώθηκε από το σύστημα (δεν χρειάζεται να αναφέρω εδώ τις αιτίες) και ποτέ δεν κατάφερε να βρει τρόπους να συμβάλει στην ωρίμανση του υποκειμενικού παράγοντα, ποτέ δεν βρήκε τρόπους να «κτυπήσει» καίρια τον καπιταλισμό, ανοίγοντας άλλους δρόμους στους λαούς.
    Καθήκον μας είναι να ψάξουμε εμείς για τον δρόμο αυτό που «ενώ διαθέτει όλο το πολύτιμο απόθεμα της κλασικής θεωρητικής και πρακτικής επαναστατικής παράδοσης, δεν μπορεί παρά να είναι δουλειά «πρωτότυπη»», όπως εύστοχα γράφεις.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s