Λένιν: Ένα απίθανο όχι όμως αδύνατο πισωγύρισμα – μέρος 3

Εισαγωγή στο τρίτο και, μάλλον, τελευταίο μέρος αποτελεί  ένα σχόλιο, σαν παραλειπόμενο από το προηγούμενο, δεύτερο μέρος:

«Ο διεθνής σοσιαλισμός αναγνωρίζει το δικαίωμα των ελεύθερων, ανεξάρτητων, ισότιμων εθνών, όμως μόνο αυτός μπορεί να δημιουργήσει τέτοια έθνη, μόνο αυτός μπορεί να πραγματοποιήσει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των εθνών. Και το σύνθημα αυτό του σοσιαλισμού», γράφει Η Ρόζα Λούξεμπουργκ (και σχολιάζει ο Λένιν: «πολύ σωστά»), «χρησιμεύει, όπως κι όλα τ’ άλλα, όχι ως δικαιολογία της υπάρχουσας κατάστασης αλλά ως δείκτης του δρόμου, ως κίνητρο για μια επαναστατική, μεταμορφωτική, δραστήρια πολιτική του προλεταριάτου».

Γράψαμε στο δεύτερο μέρος τι σημαίνει και σε τι χρησιμεύει η αποποίηση, η άρνηση του συνθήματος του σοσιαλισμού, σε τι χρησιμεύει το σύνθημα που ταυτίζει τον σοσιαλισμό με τη «δευτέρα παρουσία»… Σύνθημα μάλιστα –να συμπληρώσουμε- προερχόμενο πρώτα από όλα από τους συνιδρυτές και συμμέτοχους του πολιτικού ιδρύματος εκείνου, που στον τίτλο του καπηλεύεται και το όνομα της ίδιας της Ρόζας Λούξεμπουργκ: Η Ρόζα Λούξεμπουργκ (ο «Γιούνιους» της παράνομης μπροσούρας) σήκωνε τη σημαία με το σύνθημα του σοσιαλισμού. Αυτών τα συνθήματα τοποθετούν τον σοσιαλισμό στο ανύπαρκτο μέλλον της «δευτέρας παρουσίας» για να συκοφαντήσουν όποιον έχει το σύνθημα του σοσιαλισμού στη σημαία του… Η Ρόζα Λούξεμπουργκ στο δίλημμα «μεταρρύθμιση ή επανάσταση» απαντούσε: επανάσταση! ασκώντας μάλιστα τη σφοδρότερη κριτική στο είδος των μεταρρυθμίσεων που αποτελούν τη δίκη τους προγραμματική «πεμπτουσία». Αυτοί στο ίδιο δίλημμα απαντούν: μεταρρύθμιση… «Μεταρρύθμιση» με «ελκυστικό» περιτύλιγμα στα λόγια, και στην πράξη «μεταρρύθμιση» σαν αυτή που προβλέπει το 3ο μνημόνιό τους. Αλλά, θα πει κανείς, οι ίδιοι δε διστάζουν να χρησιμοποιούν τον ύμνο της διεθνούς σαν τζιγκλάκι στο ραδιοφωνικό τους σταθμό [*], στο όνομα της Ρόζας Λούξεμπουργκ θα κολώνανε…

Και φτάνουμε επιτέλους και στο «παραλειπόμενο» του δεύτερου μέρους: Το σύνθημα, λοιπόν,  του σοσιαλισμού, όχι σαν δικαιολογία της υπάρχουσας κατάστασης, αλλά σαν κίνητρο για την επαναστατική, μεταμορφωτική δραστηριότητα του προλεταριάτου, γύρω από κάθε δικαίωμα που αναγνωρίζει ο σοσιαλισμός και που, όμως, μόνο αυτός μπορεί να πραγματοποιήσει: Είτε πρόκειται για την εθνική αυτοδιάθεση κι ανεξαρτησία, για την αποδέσμευση από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς γενικά, είτε πρόκειται για την εκποίηση του δημόσιου – κοινωνικού παραγωγικού και φυσικού πλούτου, είτε για την ελευθερία του κεφαλαίου να «αναχωρεί» προς τους καπιταλιστικούς παραδείσους της φτηνής εργατικής δύναμης, είτε πρόκειται για την απλήρωτη εργασία εδώ, για την ανεργία, το δικαίωμα στην κατοικία, την αντιλαϊκή φοροληστεία, την κοινωνική ασφάλιση κ.ο.κ., το σύνθημα του σοσιαλισμού δεν χρησιμεύει για να χαλαρώσουμε το άδραγμα του κάθε κρίκου αλλά για να τον κρατήσουμε πιο σφιχτά. Κι αυτό δεν είναι απλώς ζήτημα κάποιας αφηρημένης ιδεολογικής διευκρίνισης, αλλά ζήτημα που οφείλει να καθίσταται ιδεολογικά ανάγλυφο συνεχώς, κι ακόμα περισσότερο ανάγλυφο μέσα από την καθημερινή, πρακτική, «επαναστατική, μεταμορφωτική, δραστήρια πολιτική του προλεταριάτου». Και την αφορμή για το «παραλειπόμενο» αποτελεί κάθε περιστατικό, ακόμα και κάθε υποψία περιστατικού, όπου το σύνθημα του σοσιαλισμού απλώς «διατυπώνεται» κατά τρόπο που δεν μετατρέπεται το ίδιο, στην πρώτη-πρώτη γραμμή του άμεσου προσκηνίου, σε κίνητρο για την «επαναστατική, μεταμορφωτική, δραστήρια πολιτική του προλεταριάτου». Δηλαδή κατά τρόπο που, κατ’ αναγκαία συνέπεια, περιέχει ή και απλώς μπορεί να περιέχει και την παραμικρή δυνατότητα χρησιμοποίησής του «ως δικαιολογίας της υπάρχουσας κατάστασης». Και με αυτά τα λόγια τελειώνει και το «παραλειπόμενο» του δεύτερου μέρους.
=============================================================================

Για την ανάλυση των δυνατοτήτων μετατροπής του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε εθνικό και αντίστροφα, καθώς για την αναγνώριση του κύριου και του δευτερεύοντος από τα πιθανά συνυπάρχοντα στοιχεία (εθνικό ή ιμπεριαλιστικό) που καθορίζει το χαρακτήρα ενός δοσμένου πολέμου, ο Λένιν χρησιμοποιεί παραδείγματα παρμένα από ιμπεριαλιστικούς και εθνικούς πολέμους πριν την εποχή του μονοπωλιακού κεφαλαίου: Γίνεται λόγος για ιμπεριαλιστικούς ναπολεόντειους πολέμους, για ιμπεριαλισμό του Ναπολέοντα. Και παρακάτω: «Η Αγγλία και η Γαλλία έκαναν τον επταετή πόλεμο για τις αποικίες, δηλαδή διεξήγαγαν ιμπεριαλιστικό πόλεμο (που είναι δυνατός και στη βάση της δουλείας και στη βάση του πρωτόγονου καπιταλισμού, όπως και στη σύγχρονη βάση του πολύ αναπτυγμένου καπιταλισμού)» [**]. Τα παραδείγματα αυτά είναι παρμένα από μια ιστορική περίοδο πριν από το ιμπεριαλιστικό στάδιο του καπιταλισμού, γιατί αυτό σαν νεότατο δεν παρείχε ακόμη τέτοια παραδείγματα.

Αν το κείμενο γραφόταν 30-40 χρόνια αργότερα, ο Λένιν θα μπορούσε να χρησιμοποιεί το παράδειγμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου που εκδηλώθηκε λ.χ. σαν ιμπεριαλιστικός μεταξύ Αγγλίας και Ιταλίας / Γερμανίας με πεδίο αντιπαράθεσης την Ελλάδα, γεννώντας έτσι έναν εθνικοαπελευθερωτικό πόλεμο στην Ελλάδα, που φυσικά δεν μπορούσε μεμιάς να διεξαχθεί έξω από το γενικό πλαίσιο του ιμπεριαλιστικού πολέμου. Θα μπορούσε στο ίδιο παράδειγμα να μπουν τα τριπλά και πολλαπλά συνυπάρχοντα χαρακτηριστικά του πολέμου: Ιμπεριαλιστικός ανάμεσα σε Αγγλία, ΗΠΑ, Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία, Γαλλία. Εθνικός από την πλευρά των κατακτημένων χωρών (μαζί και της Γαλλίας) και έτσι, πράγματι, «ένας μεγάλος εθνικός πόλεμος στην Ευρώπη», Εθνικός και από την πλευρά της ΕΣΣΔ αλλά ταυτόχρονα και σοσιαλιστικός από την πλευρά της: Όλα αυτά αντικειμενικά, πέρα από προθέσεις και χωρίς ακόμη να έχουν φύγει από το πεδίο της γενικότητας, χωρίς να αποτελούν ακόμη λεπτομερή ανάλυση π.χ. του ιμπεριαλιστικού πολέμου της Γαλλίας κατά της Γερμανίας και στη συνέχεια υπέρ της Γερμανίας από τη δοσιλογική αστική γαλλική κυβέρνηση με ταυτόχρονο γαλλικό εθνικό πόλεμο κατά της Γερμανίας: πόλεμο λαϊκό με τη συμμετοχή  (ή και κάτω από τη διεύθυνση) τμημάτων της αστικής τάξης, που στην προοπτική του δικού τους αγώνα βρίσκεται μια ιμπεριαλιστική, ξανά, Γαλλία. Χωρίς, επίσης, να αποτελούν ακόμα λεπτομερή ανάλυση, πχ, του λαϊκού ταξικού χαρακτήρα που είχε ο εθνικός πόλεμος στις κατακτημένες χώρες, όταν η «παντού αντιδραστική» αστική τάξη προσκολλιόταν στις ανταγωνιζόμενες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Ή, ανάλυση του ανταγωνισμού ανάμεσα στους αντιμαχόμενους ιμπεριαλιστικούς συνασπισμούς, την εξαναγκαστική συμμαχία του ενός από αυτούς με την ΕΣΣΔ και τους ταυτόχρονα κοινούς στόχους (με διαφορετικές μορφές και εν μέσω πάλης για την μεταξύ τους επικράτηση και ηγεμονία) των εμπόλεμων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων ενάντια στην ΕΣΣΔ…

*

Το παράδειγμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τον Λένιν, αν το κείμενο γραφόταν 30-40 χρόνια αργότερα, όμως επειδή γράφτηκε το 1916 χρησιμοποιείται, όχι βέβαια σαν παράδειγμα αλλά σαν υποθετική δυνατότητα, είκοσι περίπου χρόνια -για την ακρίβεια: «καμιά εικοσαριά χρόνια»- νωρίτερα από αυτόν:

«Είναι σε μεγάλο βαθμό απίθανο ότι ο σημερινός ιμπεριαλιστικός πόλεμος του 1914-1916 θα μετατραπεί σε εθνικό, επειδή η τάξη που αντιπροσωπεύει την ανάπτυξη προς τα μπρος, είναι το προλεταριάτο, που αντικειμενικά τείνει να μετατρέψει τον πόλεμο αυτό σε εμφύλιο πόλεμο ενάντια στην αστική τάξη και έπειτα ακόμα επειδή η διαφορά ανάμεσα στις δυνάμεις των δυο συνασπισμών δεν είναι πολύ σημαντική και επειδή το διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο έχει δημιουργήσει παντού μια αντιδραστική αστική τάξη. Δεν μπορούμε όμως να λέμε ότι είναι αδύνατη μια τέτοια μετατροπή: Αν το προλεταριάτο της Ευρώπης γινόταν ανίσχυρο για καμιά εικοσαριά χρόνια.. αν ο σημερινός πόλεμος τελείωνε με νίκες όπως οι ναπολεόντειες και με την υποδούλωση μιας σειρά βιώσιμων εθνικών κρατών.. αν ο εξωευρωπαϊκός ιμπεριαλισμός (ο ιαπωνικός και ο αμερικανικός κατά πρώτο λόγο) διατηρούνταν επίσης καμιά εικοσαριά χρόνια χωρίς να περάσει στο σοσιαλισμό, λόγου χάρη, ύστερα από έναν ιαπωνοαμερικανικό πόλεμο, τότε θα ήταν δυνατός ένας μεγάλος εθνικός πόλεμος στην Ευρώπη. Αυτό θα σήμαινε γύρισμα της Ευρώπης προς τα πίσω για αρκετές δεκαετίες. Αυτό είναι απίθανο. Δεν είναι όμως αδύνατο, γιατί είναι αντιδιαλεκτικό και θεωρητικά όχι σωστό να φαντάζεται κανείς ότι η παγκόσμια ιστορία τραβάει ομαλά και κανονικά προς τα μπρος, χωρίς να κάνει κάποτε γιγάντια άλματα προς τα πίσω.»

Ας σταθούμε, λοιπόν, στο συγκεκριμένο θέμα κι ας προσπαθήσουμε να δούμε σημείο προς σημείο και να συγκρίνουμε τις «ιδεατές» προϋποθέσεις που βάζει ο Λένιν το 1916 για τη δυνατότητα «ενός μεγάλου εθνικού πολέμου στην Ευρώπη» με τις πραγματικές προϋπόθεσες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου [***].

*

Ας επιχειρήσουμε, καταρχήν, μια σύνοψη-σύμπτυξη της «μακριάς» πρότασης: «Είναι σε μεγάλο βαθμό απίθανο ότι ο σημερινός ιμπεριαλιστικός πόλεμος του 1914-1916 θα μετατραπεί σε εθνικό… Δεν μπορούμε όμως να λέμε ότι είναι αδύνατη μια τέτοια μετατροπή… Αν… Αν… Αν…, τότε θα ήταν δυνατός ένας μεγάλος εθνικός πόλεμος στην Ευρώπη. Αυτό θα σήμαινε γύρισμα της Ευρώπης προς τα πίσω για αρκετές δεκαετίες»: Ο σημερινός πόλεμος είναι απίθανο μεν αλλά και δυνατό να «μετατραπεί» σε καμιά εικοσαριά χρόνια σε εθνικό (αν μάλιστα «τελειώσει» με μια ορισμένη μορφή). Εδώ, λοιπόν, δεν πρόκειται ακριβώς για μετατροπή κατά την ανάπτυξη ενός κύκλου, πρόκειται για μετατροπή στη βάση των προϋποθέσεων που δημιουργεί η ολοκλήρωση ενός κύκλου. Πρόκειται για τη «γέννηση» του ενός απ’ το άλλο ως μορφή μετατροπής του ενός στο άλλο.

Γιατί, όμως, είναι «σε μεγάλο βαθμό απίθανη» μια μετατροπή του «σημερινού» (1916) ιμπεριαλιστικού πολέμου σε εθνικό; Διότι:

α) Η τάξη που αντιπροσωπεύει την ανάπτυξη προς τα μπρος, είναι το προλεταριάτο, που αντικειμενικά τείνει να μετατρέψει τον πόλεμο αυτό σε εμφύλιο πόλεμο ενάντια στην αστική τάξη.

β) Η διαφορά ανάμεσα στις δυνάμεις των δυο συνασπισμών δεν είναι πολύ σημαντική και

γ) Το διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο έχει δημιουργήσει παντού μια αντιδραστική αστική τάξη.

(Σημειώνουμε ότι για κάθε μία από αυτές και για όλες μαζί τις προϋποθέσεις μη-μετατροπής του ιμπεριαλιστικού πολέμου του «1914-1916» σε εθνικό πόλεμο θα μπορούσε να υπάρξει και μια ξεχωριστή ανάλυση).

Και ποιες, παρ’ όλα αυτά, είναι οι προϋποθέσεις «ενός μεγάλου εθνικού πολέμου στην Ευρώπη»;

α) Το προλεταριάτο της Ευρώπης γίνεται ανίσχυρο για καμιά εικοσαριά χρόνια.

β) Ο «σημερινός» (1916) πόλεμος τελειώνει με νίκες όπως οι ναπολεόντειες και με την υποδούλωση μιας σειρά βιώσιμων εθνικών κρατών.

γ) Ο εξωευρωπαϊκός ιμπεριαλισμός (ο ιαπωνικός και ο αμερικανικός κατά πρώτο λόγο) διατηρείται επίσης καμιά εικοσαριά χρόνια χωρίς να περάσει στο σοσιαλισμό, λόγου χάρη, ύστερα από έναν ιαπωνοαμερικανικό πόλεμο,

Και πώς συγκρίνονται αυτές με τις πραγματικές προϋποθέσεις του Β΄ Παγκόσμιου Πόλεμου.

α) Ο εξωευρωπαϊκός ιμπεριαλισμός διατηρήθηκε «για καμιά εικοσαριά χρόνια» (μετρώντας από το 1916) χωρίς να περάσει στο σοσιαλισμό, ενώ ο ιαπωνοαμερικανικός πόλεμος δεν ξέσπασε παρά μόνο μετά από αυτή την περίπου εικοσαετία και παράλληλα με το ξέσπασμα του πολέμου στην Ευρώπη.

β) Αν και ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος 1914-1918 παρέμεινε μέχρι τέλους ένας πόλεμος «για τις αποικίες», αν και δεν τελείωσε «με νίκες όπως οι ναπολεόντειες και με την υποδούλωση μιας σειράς βιώσιμων εθνικών κρατών», όμως ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος μετά από «καμιά εικοσαριά χρόνια», ενώ ταυτόχρονα δεν ήταν και δεν μπορούσε να είναι άσχετος από τις αποικίες, άρχισε από τη Γερμανία και την Ιταλία στην Ευρώπη για «νίκες όπως οι ναπολεόντειες» και για την «υποδούλωση μιας σειράς βιώσιμων εθνικών κρατών»,

(Να σημειώσουμε, λοιπόν, και ένα στοιχείο διαφοροποίησης των πολέμων στην εποχή του ιμπεριαλισμού, στην εποχή δηλαδή όπου όλοι οι πόλεμοι αντικειμενικά εντάσσονται στους- ή εντάσσουν εντός τους τούς- ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς: Ένας δοσμένος πόλεμος είναι κύρια «πόλεμος για τις αποικίες», μ’ άλλα λόγια για το μοίρασμα και ξαναμοίρασμα των «σφαιρών επιρροής», ή είναι πόλεμος για «νίκες όπως οι ναπολεόντειες» και για την «υποδούλωση μιας σειρά βιώσιμων εθνικών κρατών», με οποιαδήποτε παραλλαγμένη μορφή θα μπορούσε αυτό να κατανοηθεί;)

γ) Ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος τελείωσε το 1918 με το προλεταριάτο να έχει νικήσει στη Ρωσία (και, επίσης, τελείωσε χάρη στη νίκη του προλεταριάτου στη Ρωσία), όμως για το «προλεταριάτο της Ευρώπης» τα πράγματα ακολούθησαν διαφορετική εξέλιξη. Η διπλή και τριπλή ιστορική προδοσία της σοσιαλδημοκρατίας, τη μια με τη μορφή του «σοσιαλσοβινισμού» κατά το ξέσπασμα και τη διάρκεια του ιμπεριαλιστικού πολέμου και την άλλη με τη μορφή του δήμιου της προλεταριακής επανάστασης στη Γερμανία, ύστερα η άνοδος και η επικράτηση του φασισμού και του ναζισμού στην Ιταλία, στη Γερμανία και στην Ισπανία, έκαναν το προλεταριάτο της Ευρώπης «ανίσχυρο για καμιά εικοσαριά χρόνια», ή ακριβέστερα: ανίσχυρο στην πορεία και την κατάληξη μιας περίπου εικοσαετίας, δηλαδή από το 1916 που γράφτηκαν αυτά τα λόγια ως τα τέλη της δεκαετίας του ’30.

Η μεγάλη ποσοτική και ποιοτική διαφορά ήταν, βέβαια, (εκτός από την άνοδο του φασισμού ως πολιτικής-κρατικής μορφής της εξουσίας των μονοπωλίων) η ύπαρξη της ΕΣΣΔ:.Η ύπαρξή της αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα στην ανάπτυξη του εθνικού πολέμου των κατακτημένων χωρών, αποτελώντας ο δικός της εθνικός (και σοσιαλιστικός) πόλεμος «κορμό» του εθνικού πολέμου γενικά. Και καθιστώντας, έως την οριστικοποίηση της έκβασης του πολέμου, δευτερεύοντες τους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς. Αλλά ο Λένιν κάνει λόγο για εθνικό πόλεμο και τον θεωρεί υπό προϋποθέσεις δυνατό στο έδαφος των «ναπολεόντειων νικών» ή κατακτήσεων χωρίς να υπολογίζει την ύπαρξη της ΕΣΣΔ. Ενώ, σαν σοσιαλιστικό προλεταριακό κράτος, η ΕΣΣΔ εισήγαγε επίσης μια πραγματική «αντίφαση» στη θεωρητική υπόθεση του Λένιν. Το προλεταριάτο αδυνάτισε στην Ευρώπη «για καμιά εικοσαριά χρόνια», αλλά επίσης για καμιά εικοσαριά χρόνια δυνάμωσε στην ΕΣΣΔ (και στο ευρωπαϊκό – ρωσικό τμήμα της): Και τα δυο αυτά «περιστατικά», το αδυνάτισμα του προλεταριάτου εδώ και το δυνάμωμα του εκεί αποτέλεσαν παράγοντες που έκαναν δυνατό αυτόν τον μεγάλο εθνικό –και, δηλαδή, όχι από όλες τις πλευρές ιμπεριαλιστικό- πόλεμο στην Ευρώπη. Στη βάση και της ίδιας αυτής αντίφασης πρέπει να αποτιμηθεί, και το αναφερόμενο από το Λένιν «γύρισμα της Ευρώπης προς τα πίσω για αρκετές δεκαετίες» που θα σήμαινε ένας «μεγάλος εθνικός πόλεμος στην Ευρώπη» σαν πραγματωμένη δυνατότητα:

Γύρισμα προς τα πίσω, πρώτα και κύρια, με το νόημα που, κατά τη γνώμη μου, έχει η φράση αυτή στο κείμενο του Λένιν: Γύρισμα προς τα πίσω εφόσον η αντικειμενική ωριμότητα της σοσιαλιστικής επανάστασης στην Ευρώπη υποκαθίσταται στον μεγάλο εθνικό πόλεμο, εφόσον μια προγενέστερη ιστορική κατάκτηση καταλαμβάνει ξανά το ιστορικό προσκήνιο για την υπεράσπιση και τη διατήρησή της, αντί στο έδαφός της να διεξάγεται η πάλη για την ιστορική πρόοδο. Γύρισμα προς τα πίσω, επιπρόσθετα, με τη διακοπή και την χρονική οπισθοδρόμηση της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στην ΕΣΣΔ, την αναγκαστική μετάθεση των δυνάμεων της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στην υπεράσπιση της πατρίδας.  Προχώρημα προς τα μπρος, εφόσον η έκβαση του πολέμου σημαίνει νίκη του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ, επέκταση των σοσιαλιστικών οικονομικών σχέσεων στη «μισή» Ευρώπη (και, απ’ αυτό, προχώρημα «για αρκετές δεκαετίες» προς τα μπρος ολόκληρης της Ευρώπης). Γύρισμα προς τα πίσω, όμως, στο βαθμό που οι σοσιαλιστικές σχέσεις επεκτείνονται διαμέσω του εθνικού πολέμου κι όχι μέσω της σοσιαλιστικής επανάστασης, στο βαθμό που μέσα από αυτόν τον πόλεμο αναδεικνύεται σαν κυρίαρχος ο «εθνικός» παράγοντας, σχετικά αποσυνδεμένος από τον ταξικό και τον διεθνιστικό παράγοντα. Προχώρημα προς τα μπρος, ως ήττα «για αρκετές δεκαετίες» της ανοιχτής, πολεμικής ιμπεριαλιστικής επιθετικότητας στην Ευρώπη, ως εγκλωβισμός των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών εντός των ορίων που επέβαλλε η ύπαρξη της ΕΣΣΔ και του σοσιαλιστικού στρατοπέδου. Γύρισμα προς τα πίσω, ως μεταπολεμική άμβλυνση της ταξικής πάλης και των στόχων της ταξικής πάλης στις χώρες του ευρωπαϊκού καπιταλισμού, και στο βαθμό κατά τον οποίο το μεταπολεμικό «εθνικό» status quo μετατρεπόταν ή μετατράπηκε σε κοινωνικό-ταξικό «status quo» με την επιπρόσθετη επιστράτευση ή και κατασκευή «ειδικών» οπορτουνιστικών οικονομικών και πολιτικών θεωριών. Προχώρημα προς τα μπρος, ως νίκη μεταπολεμικά των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων των αποικιών. Γύρισμα προς τα πίσω ήδη από την «εισαγωγική πράξη» του πολέμου στην Ευρώπη, την στρατιωτική ήττα του λαϊκού δημοκρατικού κινήματος στην Ισπανία, έως και το «επίμετρό» του, την «άνευ αγώνος» συνθηκολόγηση μιας σειράς λαϊκών – εθνικοαπελευθερωτικών ευρωπαϊκών κινημάτων με τις αστικές «τους» τάξεις (σαν «εθνική» οπισθοχώρηση του λαϊκού κινήματος τη στιγμή ακριβώς που έμπαινε το θέμα της ταξικής αντιπαράθεσης για την μεταπολεμική εξέλιξη, τη στιγμή που οι ιμπεριαλιστικές «σύμμαχες» ως τότε δυνάμεις στον εθνικό πόλεμο έρχονταν πλέον οι ίδιες σε σύγκρουση με το λαϊκό απελευθερωτικό του περιεχόμενο, τη στιγμή που τα διάφορα τμήματα των αστικών τάξεων επανασυσπειρώνονταν για να εξουδετερώσουν από κοινού τον οπλισμένο λαό και να διασφαλίσουν εκ νέου την κυριαρχία τους πάνω του) [****] και την στρατιωτική ήττα του λαϊκού δημοκρατικού κινήματος στην Ελλάδα. Προχώρημα προς τα μπρος, ως «παράγωγο προϊόν» της «όχι ολοκληρωτικής επιτυχίας του επαναστατικού αγώνα» [*****]. Γύρισμα προς τα πίσω, στο έδαφος της μετατροπής του «παράγωγου προϊόντος του επαναστατικού αγώνα και της όχι ολοκληρωτικής επιτυχίας του» σε συστατικό ανάπτυξης του ρεφορμισμού και του οπορτουνισμού «για αρκετές δεκαετίες».

δ) Η τάξη που αντιπροσωπεύει την ανάπτυξη προς τα μπρος, παρέμενε το προλεταριάτο, «που αντικειμενικά τείνει να μετατρέψει τον πόλεμο αυτό σε εμφύλιο πόλεμο ενάντια στην αστική τάξη»: Αδυνατισμένο όμως  -με τον τρόπο που είδαμε- τουλάχιστον κατά το ξέσπασμα του πολέμου, και ε) Μια αντιδραστική αστική τάξη δημιουργημένη από το διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο εξακολουθούσε να κυριαρχεί παντού:

Γι’ αυτό και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες εθνικοαπελευθερωτικό πόλεμο δεν διεξήγαγε παρά, το πολύ, ένα μικρό τμήμα της αστικής τους τάξης, ενώ τα άλλα τμήματά της είτε συμμάχησαν με τον κατακτητή είτε προσκολλήθηκαν σε άλλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Γι’ αυτό και στην πρωτοπορία του εθνικοαπελευθερωτικού πολιτικού και πολεμικού αγώνα αναδείχθηκε, και ανδρώθηκε μέσα από αυτόν, αυτή η ίδια η αδυνατισμένη μετά από «καμιά εικοσαριά χρόνια» εργατική τάξη με το κόμμα της και με τα σύμμαχά της κοινωνικά στρώματα. Αναδείχθηκε στην πρωτοπορία του εθνικοαπελευθερωτικού πολέμου το προλεταριάτο που αντικειμενικά έτεινε να μετατρέψει τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο 1914-1918 σε εμφύλιο ενάντια στην αστική τάξη και να τον τελειώσει με αυτόν τον τρόπο, ακριβώς όπως η αστική τάξη αντικειμενικά έτεινε να μετατρέψει τον εθνικοαπελευθερωτικό πόλεμο της δεκαετίας του ’40  σε εμφύλιο πόλεμο εναντίον του προλεταριάτου και σε ιμπεριαλιστικό πόλεμο, για να τον συνεχίσει έτσι…

στ) Τέλος, η διαφορά ανάμεσα στις δυνάμεις των δυο συνασπισμών μπορεί, ίσως, να μην φαινόταν το 1939 πολύ σημαντική, όμως ήταν: Γιατί εξαρχής από τη μια πλευρά βρίσκονταν, παρά τις διαφορές τους, όλες οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις ενάντια στην ΕΣΣΔ.  Από εκεί και η «ουδετερότητα» Αγγλίας – Γαλλίας στον ισπανικό εμφύλιο. Από εκεί και η «πολιτική του κατευνασμού» που επέτρεψε στη Γερμανία να καταβροχθίσει Αυστρία, Τσεχοσλοβακία και Πολωνία φτάνοντας «ανίκητη» ως τα σύνορα με την ΕΣΣΔ. Από εκεί και η εγκατάλειψη της Ελλάδας εκ μέρους της Αγγλίας μετά τη γερμανική επίθεση, όπου η αγγλική πολεμική συμμετοχή είχε χαρακτήρα τακτικής υποχώρησης. Από εκεί και η καθυστέρηση ανοίγματος του δεύτερου μετώπου στην Ευρώπη. Και μόνο μετά την ανατροπή του πολέμου στο Στάλινγκραντ, ο πόλεμος ανάμεσα στους ιμπεριαλιστικούς συνασπισμούς μετατράπηκε μεταξύ τους σε πόλεμο οριστικής επικράτησης, πια για την αναχαίτιση της προέλασης της ΕΣΣΔ και την κυριαρχία στους μεταξύ τους ανταγωνισμούς.

*

Ένας μεγάλος εθνικός πόλεμος στην Ευρώπη ακριβώς «καμιά εικοσαριά χρόνια» αργότερα από τότε που γράφτηκαν από τον Λένιν αυτές οι γραμμές. Ένας εθνικός πόλεμος που φυσικά δεν μπορούσε παρά από την άλλη πλευρά να είναι πόλεμος ιμπεριαλιστικός: Ο εθνικός πόλεμος από τη μια πλευρά προϋποθέτει τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο από την άλλη. Ένας εθνικός πόλεμος που «αγκάλιασε» καπιταλισμούς που ήδη είχαν περάσει ή που περνούσαν στο μονοπωλιακό τους στάδιο. Ένας μεγάλος εθνικός πόλεμος που κάτω από τους πραγματικούς όρους της διεξαγωγής του σήμανε ταυτόχρονα και προχώρημα προς τα μπρος και «γύρισμα της Ευρώπης προς τα πίσω για αρκετές δεκαετίες».

Είναι, όμως, «αντιδιαλεκτικό και θεωρητικά όχι σωστό να φαντάζεται κανείς ότι η παγκόσμια ιστορία τραβάει ομαλά και κανονικά προς τα μπρος, χωρίς να κάνει κάποτε γιγάντια άλματα προς τα πίσω». Αλλά -θα συμπλήρωνα- είναι επίσης «αντιδιαλεκτικό και θεωρητικά όχι σωστό» να φαντάζεται κανείς ότι, πέρα από τα όρια των αδυναμιών του υποκειμενικού παράγοντα όπως εκδηλώνονται πάνω στο κάθε συγκεκριμένο και ιστορικά δοσμένο έδαφος, το ζήτημα συνίσταται σε κάποια θεωρητική «επιλογή» του χαρακτήρα του πολέμου και όχι στην συνολική εκτίμηση των αντικειμενικών του χαρακτηριστικών. Αντίθετα, μόνο στη βάση αυτής της εκτίμησης μπορούν να καταπολεμηθούν όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερα οι αδυναμίες του υποκειμενικού παράγοντα, όποια κι αν είναι στην πραγματικότητα αυτά τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά.

=============================================================================

υποσημειώσεις

[*]

Η ΔΕΚΑΕΞΑΧΡΟΝΗ ΑΣΠΡΟΡΟΥΧΟΥ ΕΜΜΑ ΡΙΣ ΜΠΡΟΣ ΣΤΟΝ ΑΝΑΚΡΙΤΗ

Σαν η δεκαεξάχρονη ασπρορουχού Έμμα Ρις
Στήθηκε μπρος στον ανακριτή στο Τσέρνοβιτς,
Διατάχτηκε να εξηγήσει, γιατί
Μοίραζε προκηρύξεις που
Καλούσανε για επανάσταση, πράγμα που επισύρει καταδίκη σε ειρκτή.
Αντί γι’ απάντηση σηκώθηκε όρθια και τραγούδησε
Τη Διεθνή.
Κι όταν ο ανακριτής κούνησε το κεφάλι του
Του φώναξε μ’ όλη τη δύναμή της: Σήκω πάνω! Αυτό
Είναι η Διεθνής!

(Μπέρτολτ Μπρεχτ, Ποιήματα για την πάλη των τάξεων, εκδόσεις Οδηγητής, 1984)

[**] Και στον «Ιμπεριαλισμό ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού» (σελ. 96 Σ.Ε.) ο Λένιν γράφει:

«Η αποικιακή πολιτική και ο ιμπεριαλισμός υπήρχαν και πριν από το νεότατο στάδιο του καπιταλισμού και μάλιστα πριν από τον καπιταλισμό. Η Ρώμη, που στηριζόταν στη δουλεία, ακολουθούσε αποικιακή πολιτική και εφάρμοζε τον ιμπεριαλισμό. Οι «γενικοί» όμως συλλογισμοί για τον ιμπεριαλισμό, που ξεχνούν ή βάζουν σε δεύτερη μοίρα τη ριζική διαφορά των κοινωνικοοικονομικών σχηματισμών, μετατρέπονται αναπότρεπτα στην πιο τιποτένια χυδαιότητα ή σε κομπασμό, όπως η σύγκριση της «μεγάλης Ρώμης με τη μεγάλη Βρετανία». Ακόμη και η καπιταλιστική αποικιακή πολιτική των προηγούμενων σταδίων του καπιταλισμού διαφέρει ουσιαστικά από την αποικιακή πολιτική του χρηματιστικού κεφαλαίου». Και παρακάτω στο ίδιο έργο (σελ. 99): «Μια και γίνεται λόγος για την αποικιακή πολιτική της εποχής του καπιταλιστικού ιμπεριαλισμού (…)».

[***] Το περιεχόμενο των τριών παραγράφων στη συνέχεια του κειμένου του Λένιν για τη «δυνατότητα εθνικών πολέμων ακόμη και στην Ευρώπη στην εποχή του ιμπεριαλισμού», όπου γίνεται λόγος π.χ. «σχετικά με την Αυστρία» και «σχετικά με ορισμένα βαλκανικά κράτη και τη Ρωσία», δεν ταυτίζεται με τα όσα έχουν προηγηθεί για την «απίθανη μεν αλλά πάντως δυνατότητα» ενός μεγάλου εθνικού πολέμου στην Ευρώπη. Στη μια περίπτωση γίνεται λόγος για τις ήδη υπάρχουσες, το 1916, προϋποθέσεις τέτοιων εθνικών πολέμων που (όπως στην περίπτωση του αυστροσερβικού πολέμου καθώς και των βαλκανικών κρατών σε σχέση με τη Ρωσία) «σβήνουν», γίνονται δευτερεύουσες, μέσα στον γενικό ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα του πολέμου. Στην άλλη περίπτωση, αυτή που εξετάζουμε, γίνεται λόγος για το πώς μια σειρά προϋποθέσεων μπορούσαν όλες μαζί να εκπληρωθούν με τέτοιο τρόπο ώστε να γίνει δυνατός -όχι ένας αριθμός, μια σειρά, εθνικών πολέμων- αλλά ένας μεγάλος ευρωπαϊκός εθνικός πόλεμος.

[****] «…Το Παρίσι όμως δεν μπορούσε να κάνει άμυνα χωρίς να οπλιστεί η εργατική τάξη του, χωρίς να μετατραπεί σε αποτελεσματική στρατιωτική δύναμη και χωρίς να εκπαιδεύσει τις γραμμές της στρατιωτικά με τον ίδιο πόλεμο. Μα όταν το Παρίσι είναι οπλισμένο, αυτό σημαίνει να είναι οπλισμένη η ίδια η επανάσταση. Μιά νίκη του Παρισιού ενάντια στον Πρώσο επιδρομέα θα ήταν μια νίκη του Γάλλου εργάτη ενάντια στο Γάλλο κεφαλαιοκράτη και στα κρατικά του παράσιτα. Μπρος στο δίλημμα να διαλέξει ανάμεσα στο εθνικό καθήκον και στο ταξικό συμφέρον, η κυβέρνηση της εθνικής άμυνας δε δίστασε ούτε στιγμή – μετατράπηκε σε κυβέρνηση εθνικής προδοσίας…» (Μαρξ, Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία, σελ. 42-43, ΣΕ)

[*****] «…το ζήτημα τίθεται έτσι: Είτε επαναστατικός αγώνας που παράγωγο προϊόν του είναι, σε περίπτωση όχι ολοκληρωτικής επιτυχίας του, οι μεταρρυθμίσεις (αυτό το έχει αποδείξει ολόκληρη η ιστορία των επαναστάσεων σ’ όλο τον κόσμο) είτε τίποτε άλλο εκτός από κουβέντες για μεταρρυθμίσεις και υποσχέσεις μεταρρυθμίσεων»… (Πασιφισμός αστικός και πασιφισμός σοσιαλιστικός, στη συλλογή Λένιν, Για τον πόλεμο και τη σοσιαλιστική επανάσταση, ΣΕ, σελ. 296).

Και είτε «μεταρρυθμίσεις» αλά 3ο μνημόνιο, να συμπληρώσουμε, για να ξανασυνδεθούμε με την επικαιρότητα…

Το πρώτο μέρος (απόσπασμα από Λένιν, Για τη μπροσούρα του Γιούνιους) εδώ

Το δεύτερο μέρος εδώ

Advertisements

14 Σχόλια on “Λένιν: Ένα απίθανο όχι όμως αδύνατο πισωγύρισμα – μέρος 3”

  1. Ο/Η nikosms λέει:

    Απο λογιους του μαρξισμου και απολογητες υφισταμενων καταστασεων ξερουμε. Αν θεση-αντιθεση-συνθεση ηταν ρητορικο σχημα για να παιζουμε με λεξεις θα καναμε κατι αλλο ενδεχομενως. Αλλα απο μαρξιστες που το μονο που ξερουν, γνωριζουν και πραττουν απο θεση-αντιθεση-συνθεση ειναι λεξεις στη σειρα ειναι αναμενομενο να τους δεις να γραφουν πως διαλεκτικα μετατρεπεται ο ιμπεριαλιστικος πολεμος σε εθνικο και τουμπαλιν χωρις αλλες «θερμοδυναμικες» επιδρασεις στο περιβαλον κτλ.

  2. Ο/Η marasagis λέει:

    Από το σχόλιο υποπτεύομαι ότι εννοείς κάτι. Όταν με το καλό το διατυπώσεις, εδώ είμαστε και τα ξαναλέμε.

    • Ο/Η nikosms λέει:

      Και εγω υποπτευομαι οτι καταλαβαινεις πολυ καλα τι θελει να πει το σχολιο. Μιλαει για λογιους για τους οποιους η θεση-αντιθεση-συνθεση ειναι σκετο ρητορικο σχημα και καποιος παει απο θεση σε αντιθεση (ή μαλλον απο φαση σε αντιφαση) ετσι ρητορικα. Δηλαδη σχετικισμος παρουσιαζομενος σαν διαλεκτικη χωρις πρακτικες επιπτωσεις. Αν ηταν ο ιμπεριαλιστικος πολεμος απλα να ονομαστει εθνικος (ή και αναποδα) δεν εχουμε διαλεκτικη, αλλα σχετικισμο, ο οποιος ειναι μια παραλλαγη της απατης και του ψεμματος. Τι δεν καταλαβαινεις ακριβως?

    • Ο/Η nikosms λέει:

      Αλλα απο ανθρωπους οι οποιοι μαθαν μαρξισμο απο φιλολογους τι να περιμενει κανεις. Σου λεει αν αλλαξουμε τις λεξεις εχουμε απο θεση, αντιθεση. Αυτα τα ολιγα

    • Ο/Η nikosms λέει:

      Γιατι ο Λενιν δεν προεβλεψε την καταρρευση της Σ.Ε (αλλα σωστα προεβλεψε οτι η ΕΕ θα ειναι ειτε απραγματοποιητη ειτε αντιδραστικη)? Φαινεται εκει δεν εκανε σωστη διαλεκτικη αναλυση, ηταν λιγο σχετικιστης (ο σκοπος αγιαζει τα μεσα ειναι ντε-φακτο αντι-διαλεκτικο και ψευτικο σχημα).

    • Ο/Η marasagis λέει:

      Τι δεν καταλαβαίνω; Να σου πω. Καταρχήν τα ρίχνεις στους «λόγιους» κλπ και μ’ αφήνεις με την απορία: Εννοείς τον Λένιν και αυτά που γράφει για τους εθνικούς πολέμους στην εποχή του ιμπεριαλισμού; Αυτά που γράφει γι έναν «απίθανο αλλά όχι αδύνατο μεγάλο εθνικό πόλεμο στην Ευρώπη μετά από 2 δεκαετίες»; Συνολικά αυτά που γράφει εδώ: https://die3odos.wordpress.com/2015/10/06/%CE%BB%CE%AD%CE%BD%CE%B9%CE%BD-%CE%AD%CE%BD%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CE%AF%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%BF-%CF%8C%CF%87%CE%B9-%CE%BF%CE%BC%CF%89%CF%82-%CE%B1%CE%B4%CF%8D%CE%BD%CE%B1%CF%84%CE%BF-%CF%80%CE%B9%CF%83/ ;;;
      Εννοείς εμένα και τη δική μου προσέγγιση σε αυτά που γράφει ο Λένιν;
      Εννοείς και τα δυο;
      Αν δεν εξηγήσεις τι από αυτά εννοείς και γιατί, τότε δε μένει παρά ένας αφορισμός: «σχετικισμος παρουσιαζομενος σαν διαλεκτικη χωρις πρακτικες επιπτωσεις … μια παραλλαγη της απατης και του ψεμματος».
      Δηκτικός αφορισμός, δε λέω, αλλά… αφορισμός.

      ***

      Από το 15:30 μπορώ να υποθέσω ότι ο τίτλος της ανάρτησης σού είχε δώσει την εντύπωση ότι το «απίθανο όχι όμως αδύνατο πισωγύρισμα» θα αφορούσε την «κατάρρευση της Σ.Ε.» κι όχι την περίπτωση ξεσπάσματος μελλοντικά (σε σχέση με το 1916) ενός ευρωπαϊκού εθνικού πολέμου.
      Τώρα όσον αφορά το ερώτημα του σχολίου, η απάντηση που μου έρχεται πρόχειρη είναι ότι στην περίπτωση της ΕΕ το «απραγματοποίητο είτε αντιδραστικό» της πηγάζει απο ανάλυση των σχέσεων ανάμεσα στα ιμπεριαλιστικά κράτη.
      Ενώ μια πρόβλεψη για την «κατάρρευση της Σ.Ε.» θα ήταν συναρτημένη με τόσα ιστορικά «αν και εφόσον», που στην τελική δεν θα συνιστούσε «πρόβλεψη» αλλά εστίαση της προσοχής σε αυτή τη σειρά των «αν και εφόσον».
      Και νομίζω ότι διάσπαρτα στο έργο του Λένιν υπάρχουν τέτοια «αν και εφόσον». Μόνο που δεν είναι συστηματοποιημένα ούτε αποτελούν «πρόβλεψη», αλλά αποτελούν πολιτικές υποδείξεις γύρω από διάφορα θέματα της επικαιρότητας κλπ, έτσι ώστε ακριβώς οποιαδήποτε τέτοια πρόβλεψη να μείνει απραγματοποίητη.
      Και δε βλέπω πού κολλά ο σχετικισμός εδώ, ούτε «ο σκοπός και τα μέσα»

      • Ο/Η nikosms λέει:

        Καλως

        1. Εννοω ολους οσοι μαρξιζουν ως λογιοι, ρητορικα. Αν το κανεις και εσυ περιλαμβανει και εσενα (και κρινωντας απο το αρθρο, εκτος εαν ειναι αποσπασμα αλλου και μου διεφυγε, εχω δικιο)
        2. Αυτο καταληγει σε σχετικισμο που πορω απεχει απο διαλεκτικη (το οποιο αναφερω δηκτικα ως ενα βαθμο ως «μαρξιζοντες δασκαλεμενοι απο φιλολογους»).
        3. Οχι δεν με πλανεψε ο τιτλος του αρθρου, απλα παραπεμπω σε αλλο αρθρο εδω με αλλη ρηση του Λενιν
        4. Και καταληγω οτι ο Λενιν ηταν σχετικιστης σε ενα βαθμο (ο σκοπος αγιαζει τα μεσα ειναι ρητο και πρακτικη του Λενιν, αυτο το αντι-διαλεκτικο σχημα τον καθιστα σχετικιστη)
        5. Αναφερω ως παραδειγμα-αντιπαραβολη την ρηση-προβλεψη του Λενιν για την ΕΕ με την πορεια της ΣΕ της ιδιας (την οποια σε μεγαλο βαθμο εθεσε ο ιδιος σε τροχια). Εδω θα μπορουσα να αναφερω μερικα παραδειγματα σχετικισμου (καποιοι το λενε τακτικισμο) του Λενιν (εχω αναφερει σε αλλα σχολια εδω και εκει). Αλλα εμπασει περιπτωσει θα πλατιασουμε.

        Το ρεζουμε ειναι πως καποιοι (και χωρις να θελω να το κανω προσωπικο) δηθεν «μαρξιζουν» και «διαλεκτιζουν» και εκτος εαν ειναι μονο λογιοι οπου η διαλεκτικη ειναι μονο ρητορικο σχημα, γινονται σχετικιστες και τελικα καταληγει σε ψευτικη αναλυση. Προσπαθω απλα να τονισω την διαδικασια πραγματικης αναλυσης. Και οχι χρησιμοποιηση της «διαλεκτικης» ως σχετικισμος. Οπως ειπε καποιος «αυτο ΔΕΝ ειναι μαρξισμος ειναι εκ των υστερων αποπειρα δικαιολογιας ειλημμενων αποφασεων για αλλους λογους»

      • Ο/Η nikosms λέει:

        Πιο συγκεκριμενα απο το πρωτο μερος του αρθρου

        ..Είναι ολοφάνερο ότι το επιχείρημα αυτό είναι λαθεμένο. Φυσικά μια από τις βασικές θέσεις της μαρξιστικής διαλεκτικής συνίσταται στο ότι όλα τα όρια στη φύση και στην κοινωνία είναι συμβατικά και κινητά, ότι δεν υπάρχει κανένα φαινόμενο που να μην μπορεί, κάτω από ορισμένες συνθήκες, να μετατραπεί στην αντίθεσή του. Ο εθνικός πόλεμος μπορεί να μετατραπεί σε ιμπεριαλιστικό και αντίστροφα..

        Αυτο ειναι το βασικο μου σημειο οπου χαρακτηριζω ως σχετικιστικο και αντι-διαλεκτικο. Ειναι λαθος αυτο το χωριο (του Λενιν αν καταλαβα καλα). Και τα σχολια μου (απλα, αφοριστικα αν θες αλλα του δε ποιντ) εξηγουν γιατι. Δεν διαβασα ολο το αρθρο (και τα 3 μερη), παρολαυτα τους ριξα μια ματια στο καθενα. Παραπερα εχω και αλλα παραδειγματα που μπορω να αναφερω οπου καταδεικνυουν το τελευταιο μερος του τελευταιου σχολιου μου.

      • Ο/Η nikosms λέει:

        Ισως να επρεπε να αναφερθει και η μπροσουρα του Γιουνιους (την οποια σχολιαζει ο Λενιν) για να αποφευχθουν αλλες ερμηνειες. Παρολαυτα το σχολιο μου παραμενει ως εχει γιατι πραγματι καποιο σχετικιζουν μαρξιζοντας ρητορικα, κανοντας το ασπρο-μαυρο και παλι ασπρο χωρις να αλλαξει τιποτα στο περιβαλλον. Η ουσια του θεματος

  3. Ο/Η marasagis λέει:

    Δε θα συμφωνήσω μαζί σου. Αυτά που γράφει ο Λένιν στο α΄ μέρος του άρθρου, έχουν να κάνουν με μια ορισμένη άρνηση, από την πλευρά της διεθνιστικής σοσιαλδημοκρατίας, εκείνη την περίοδο για το ότι στην εποχή του ιμπεριαλισμού μπορεί να πραγματοποιηθούν και εθνικοί πόλεμοι.
    Ο σημερινός πόλεμος, λέει ο Λένιν, είναι ιμπεριαλιστικός, πόλεμος στο έδαφος της Ευρώπης με αντικείμενο την αποικιακή λεία. Αλλά αυτό, λέει, δεν σημαίνει πώς στην εποχή του ιμπεριαλισμού δεν μπορεί να υπάρξουν και άλλα «είδη» πολέμων, ανάμεσα σε αυτά και εθνικοί πόλεμοι.
    Πώς μπορεί η εκτίμηση ενός πολέμου ως ιμπεριαλιστικού, ή ως εθνικού κλπ να είναι αδιάφορη ως «επίδραση στο περιβάλλον» ;;;
    Και πώς μπορεί να είναι αδιάφορη για το περιβάλλον η μετατροπή του χαρακτήρα ενός πολέμου σε έναν διαφορετικό χαρακτήρα.
    Ο Λένιν, γι’ αυτή τη μετατροπή, χρησιμοποιεί (α΄μέρος) και ορισμένα παραδείγματα. Ένα από αυτά:

    «Οι πόλεμοι της μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης άρχισαν ως εθνικοί και ήταν τέτοιοι. Οι πόλεμοι αυτοί ήταν επαναστατικοί: Υπεράσπιση της μεγάλης επανάστασης ενάντια στο συνασπισμό των αντεπαναστατικών μοναρχιών. Όταν όμως ο Ναπολέοντας δημιούργησε τη γαλλική αυτοκρατορία, υποδουλώνοντας μια σειρά από καιρό συγκροτημένα, μεγάλα, βιώσιμα, εθνικά κράτη της Ευρώπης, τότε οι εθνικοί πόλεμοι της Γαλλίας μετατράπηκαν σε ιμπεριαλιστικούς, που γέννησαν με τη σειρά τους εθνικοαπελευθερωτικούς πολέμους ενάντια στον ιμπεριαλισμό του Ναπολέοντα.»

    Δεν υπάρχει σχετικισμός εδώ. Υπάρχει συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης πραγματικότητας, που είναι και η βάση της διαλεκτικής του Λένιν – αυτή κι όχι το ρητό «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», ούτε ο «σχετικισμός» που του αποδίδεις.

    Κατά τα άλλα η δική μου προσπάθεια ήταν να εστιάσω στον Β΄ΠΠ και να βρω σε αυτόν αναλογίες με τον «απίθανο αλλά όχι αδύνατο μεγάλο εθνικό πόλεμο στην Ευρώπη μετά από δυο δεκαετίες», για τον οποίο κάνει λόγο ο Λένιν στο α΄ μέρος.
    Αν σε κάτι από αυτή την προσπάθεια αξίζει να δοθεί συνέχεια, αυτό κατά τη γνώμη μου αφορά μια μελέτη γύρω από το τι το τι σημαίνει – ποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά έχει – ένας εθνικός πόλεμος στην εποχή του ιμπεριαλισμού, πχ πώς μπορούν να αποτιμηθούν τα χαρακτηριστικά του ελληνικού λαϊκού εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος το 40-45, ποια «όρια» έβαλε στην ανάπτυξη του εθνικού του πολέμου ακριβώς η ιμπεριαλιστική εποχή και οι δοσμένοι στη συγκεκριμένη περίοδο συσχετισμοί, ποια θα ήταν (και από την άποψη του υποκειμενικού παράγοντα) η ολοκλήρωση της λαϊκής εθνικοαπελευθερωτικής πάλης μέσα σε αυτή την «εποχή» και σ’ αυτούς τους συσχετισμούς, πώς η άρνηση της ολοκλήρωσής της σήμανε την ήττα της κ.ά. τέτοια.

    Δε βρίσκω τίποτα το αδιάφορο ως προς το «περιβάλλον» σε αυτά τα ζητήματα. Αλλά και δεν πλατιάζω και άλλο.

    • Ο/Η nikosms λέει:

      ..Αν σε κάτι από αυτή την προσπάθεια αξίζει να δοθεί συνέχεια, αυτό κατά τη γνώμη μου αφορά μια μελέτη γύρω από το τι το τι σημαίνει – ποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά έχει – ένας εθνικός πόλεμος στην εποχή του ιμπεριαλισμού..

      Ακριβως αυτο ειναι το θεμα. Το εθεσες πολυ σωστα. Να ξανα-επισημανω το γεγονος οτι μερικοι ουσιαστικα «σχετικιζουν οταν υποτιθεται αντικειμενικα διαλεκτιζουν». Ειναι γεγονος αυτο. Αλλα στην προκειμενη ας το κανω πιο σαφες. Αναφερει το αρθρο οτι «αυτο θα ηταν σοφιστεια» ενω ο διαλεκτικος εξεταζει τη «δοσμενη» κατασταση. Σωστα, αλλα παραμενει σοφιστεια η φραση «δοσμενη» εφοσον δεν οριζεται αντικειμενικα. Ως αποτελεσμα καποιος (οχι αναγκαστικα ο Λενιν) μπορει να πει «παιρνωντας αυτα και αυτα τα δεδομενα εχουμε εθνικο πολεμο εδω», ενω ενας αλλος μπορει να πει «οχι παιρνωντας εκεινα και εκεινα εχουμε ιμπεριαλιστικο πολεμο εδω», καθαρος σχετικισμος (δεν υπαρχει αληθεια δηλαδη). Σωστα ο καθενας ελαβε ad-hoc δοσμενα στοιχεια και κατεληξε σε αλλο συμπερασμα (σχετικισμος). Και αυτο ειναι η ουσια του θεματος. Δεν αναφερεται πουθενα τι χαρακτηριζει ενα πολεμο εθνικο ή ιμπεριαλιστικο (ή κατι αλλο), παρα ad-hoc επιλογη (ή παραλειψη) στοιχειων. Παραπερα δεν αναφερεται γιατι η αντιθεση του ιμπεριαλιστικου πολεμου ειναι εθνικος πολεμος και οχι ιμπεριαλιστικη ειρηνη ας πουμε. Καλα καποιος θα μπορουσε να απαντησει εδω οτι εχουμε πολεμο ουτως ή αλλως (δεδομενο) και η θεση-αντιθεση κινειται μεσα σε αυτο το πλαισιο.

      Καποιος θα μπορουσε να πει οτι δεν ειναι εσκεμμενο αυτο αλλα εχει μια πολυπλοκοτητα η κατασταση ουτως ή αλλως. Σωστα. Αλλα ξαναλεω καποιοι σχετικιζουν ακομα και με πιο απλες καταστασεις, διαλεκτιζοντας, προκειμενου να δικαιολογησουν αλλους σκοπους. Και κατα κυριο λογο εκει απευθυνεται το σχολιο και η κριτικη μου, με αφετηρια το αρθρο και αναλυση του Λενιν. Ελπιζω να ειμαι σαφης.

      • Ο/Η marasagis λέει:

        Σαφής είσαι. Όμως, αν πάρεις τη συζήτηση ανάμεσα στον Λένιν και τον Γιούνιους (Ρόζα Λούξεμπουργκ) ή την κριτική του πρώτου στον/στην δεύτερη (που αποτελεί το α΄ μέρος και τη βάση των δυο επόμενων αυτού του άρθρου), το ζήτημα που μπαίνει σ’ αυτή τη συζήτηση δεν είναι να «οριστεί αντικειμενικά» ο ιμπεριαλιστικός, ο εθνικός κλπ πόλεμος. Αυτό το προαπαιτούμενο υποτίθεται ότι για τα μέρη της συζήτησης είναι λυμμένο.Το θέμα λοιπόν της συζήτησης αυτής δεν είναι ο «ορισμός», αλλά η (αντικειμενική) εκτίμηση για το τι είναι αυτός ο συγκεκριμένος πόλεμος και για το αν στις συνθήκες του ιμπεριαλισμού είναι δυνατοί άλλοι τύποι πολέμων.
        Αν τώρα το θέμα του «ορισμού» δεν είναι λυμμένο για εμάς, από την πλευρά μου απλοποιημένα και ίσως σχηματικά θα έλεγα: Το κυρίαρχο χαρακτηριστικό που «όρισε» τον Α΄ΠΠ σαν ιμπεριαλιστικό πόλεμο, είναι ότι ήταν ένας πόλεμος ανάμεσα σε ιμπεριαλιστικούς συνασπισμούς, με «διακύβευμα» την κατανομή των αποικιών. Ήταν ένας πόλεμος μεταξύ ιμπεριαλιστικών συνασπισμών «για τις αποικίες». Ενώ αυτό που στον Β΄ΠΠ έκανε κυρίαρχο τον εθνικό χαρακτήρα, ήταν το ότι η Γερμανία αποσκοπούσε άμεσα στην εθνική υποδούλωση μιας σειράς ευρωπαϊκών και όχι μόνο χωρών.
        Και πάλι λοιπόν δε βρίσκω πού μπαίνει ο σχετικισμός στην όλη συζήτηση. Το ότι τα κοινωνικά φαινόμενα δεν είναι «χειροπιαστά» και επομένως μπορεί καθένας να «λέει ό,τι θέλει» είναι γεγονός, αλλά εφόσον πρόκειται για συζήτηση ανάμεσα σε ανθρώπους που από κοινού επιδιώκουν την γνώση της αντικειμενικής πραγματικότητας, αυτή η δυσκολία παραμερίζεται και απομένει το ζήτημα των εκτιμήσεων αυτής της πραγματικότητας, που μπορεί να διαφέρουν αλλά πάντως στη βάση της κοινής προσπάθειας για την αναγνώρισή της. Κι ας αφήσουμε από εκεί και πέρα τον «σχετικισμό» για εκείνους που καταστατικά τους ανήκει, δηλαδή για τους απολογητές του συστήματος της εκμετάλλευσης και την προσπάθειά τους να αποδείξουν την εκμετάλλευση σαν ευλογία και τον κοινωνικό κόσμο σαν αυταπάτη.

      • Ο/Η nikosms λέει:

        Δεν ειχα υποψιν μου οτι ο Γιουνιους ηταν η Ρ. Λουξεμπουργκ (αν και καπου ισως το εχω ξαναδει). Εμπασει περιπτωσει εχω υποψιν μου τι θελεις να πεις οταν λες οτι ειναι «λυμμενο» το θεμα τι καθιστα ενα πολεμο «ιμπεριαλιστικο» ή οχι και θα ελεγα οτι ΔΕΝ ειναι ετσι (και μπορεις να το αντικρουσεις αν θελεις). Απο οτι εχω υποψιν μου γινεται παντα κουβεντα γυρω απο ενα πολεμο με ad-hoc αναλυση αλλα αυτο δεν εχει εξελιχθει σε (αντικειμενικο) ορισμο. Το οτι συμφωνουμε εμεις ή η Ροζα ή ο Ουλιανοφ δεν λεει κατι για την αντικειμενικοτητα (μπορει να συμφωνουμε για λαθους λογους). Για παραδειγμα ενας εθνικος πολεμος αλλα οπου σε τελικη αναλυση απο την εκβαση εξυπηρετουνται καποιες ιμπεριαλιστικες δυναμεις, ειναι ιμπεριαλιστικος ή οχι? Δηλαδη αρχισε ως εθνικος (πχ εδαφη ή κατι αλλο) αλλα καποιοι ας μην ηταν κυριοι υπαιτιοι, επωφελουνται. Τι συμβαινει εδω? Υπαρχει αμιγως ιμπεριαλιστικος πολεμος? Υπαρχει αμιγως εθνικος πολεμος? Μηπως δεν εχουν σχεση θεσης-αντιθεσης? Μηπως ειναι ψευδο-διλλημα σε τελικη αναλυση?

        Το κυρίαρχο χαρακτηριστικό που «όρισε» τον Α΄ΠΠ σαν ιμπεριαλιστικό πόλεμο, είναι ότι ήταν ένας πόλεμος ανάμεσα σε ιμπεριαλιστικούς συνασπισμούς, με «διακύβευμα» την κατανομή των αποικιών. Ήταν ένας πόλεμος μεταξύ ιμπεριαλιστικών συνασπισμών «για τις αποικίες».

        Για τις αποικιες (τους ιθαγενεις δηλαδη) δεν ηταν «εθνικος» αυτος ο πολεμος?

        Ενώ αυτό που στον Β΄ΠΠ έκανε κυρίαρχο τον εθνικό χαρακτήρα, ήταν το ότι η Γερμανία αποσκοπούσε άμεσα στην εθνική υποδούλωση μιας σειράς ευρωπαϊκών και όχι μόνο χωρών.

        Δυο μετρα και δυο σταθμα, δηλαδη μονο καποιοι ευρωπαιοι ηταν κρατη? Που δεν ηταν γιατι μερικα ηταν αυτοκρατοριες. Η Ναζιστικη Γερμανια εμπλακηκε και στη μεση ανατολη και αφρικη για αποικιες. Με βαση το προηγουμενο ορισμο σου ηταν «ιμπεριαλιστικος» ο πολεμος (τουλαχιστον εκει). Βλεπεις τι θελω να πω.

  4. Ο/Η marasagis λέει:

    Τα ζητήματα που βάζεις στο σχόλιό σου, είναι τέτοια ακριβώς που η ανάλυσή τους σε κάνει πιο πάνω να λες: «αυτό δεν είναι διαλεκτική, είναι σχετικισμός».
    Και κατά μεγάλο μέρος, ή γενικά και επί της ουσίας, απασχολούν και το κείμενο του Λένιν (α΄ μέρος του άρθρου).
    Πχ: Ο Α΄ΠΠ είναι ιμπεριαλιστικός, δηλαδή σύγκρουση των δυνάμεων στο ευρωπαϊκό έδαφος (και αλλού) που έχει σαν αντικείμενο το ποια από αυτές θα εξασφαλίσει μεγαλύτερο μερίδιο στην αποικιακή λεία. Μέσα σε αυτόν τον γενικό χαρακτήρα το εθνικό στοιχείο κι αν υπάρχει είναι δευτερεύον:
    Λ.χ. στο πλαίσιο του Α΄ΠΠ «το εθνικό στοιχείο στον αυστροσερβικό πόλεμο δεν έχει σοβαρή σημασία σε σύγκριση με τον ιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό που τα καθορίζει όλα» (Λένιν α΄ μέρος).
    Παρακάτω, ο Α΄ΠΠ είναι πόλεμος μεταξύ των δυνάμεων «για τις αποικίες». Δεν είναι πόλεμος ανάμεσα στις αποικιοκρατικές δυνάμεις και τις αποικίες αλλά πόλεμος ανάμεσα στις αποικιοκρατικές δυνάμεις μεταξύ τους για τις αποικίες. Γι’ αυτό (ακόμα) δεν ήταν «εθνικός» ούτε και «για τις αποικιες (τους ιθαγενεις δηλαδη)».
    Αλλά ένα παράδειγμα ακριβώς «μετατροπής» (που σου φάνηκε σχετικισμός χωρίς σημασία) είναι η δυνατότητα (διάχυτη στο κείμενο του Λένιν – α΄ μέρος) ξεσηκωμού των αποικιακών λαών ενάντια στις αποικιοκρατικές δυνάμεις, που θα μετέτρεπε (από την δική τους πλευρά) τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο σε εθνικοαπελευθερωτικό.

    Παρόμοια (και με παρόμοια μορφή: σύγκρουση ιμπεριαλιστών σε ξένους αχυρώνες) ισχύουν και στον Β΄ΠΠ: Πράγματι, «Η Ναζιστικη Γερμανια {και η Αγγλία, προσθέτω} εμπλακηκε και στη μεση ανατολη και αφρικη για αποικιες». Και σίγουρα ο πόλεμος Γερμανίας – Αγγλίας (και μάλιστα όχι μόνον εκεί αλλά γενικά) πίσω από κάθε εθνικό χαρακτηριστικό ήταν στον πυρήνα του ιμπεριαλιστικός: για τις αποικίες κλπ.Αυτό δεν αναιρεί το στοιχείο που ήταν κυρίαρχο στην Ευρώπη: Η Γερμανία αποσκοπούσε στην κατοχή και εθνική υποδούλωση μιας σειράς κρατών, για την ακρίβεια όλων των κρατών νότια και ανατολικά της μέχρι και την ΕΣΣΔ. Και γι’ αυτό οι λαοί των χωρών αυτών έκαναν εθνικοαπελευθεερωτικό πόλεμο ενάντια στην ιμπεριαλιστική Γερμανία.
    Αυτό πάλι με τη σειρά του δεν αναιρεί τους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς, αλλά τους «υποτάσσει», τους κάνει να εκδηλώνονται μέσα από τους συσχετισμούς που επιβάλλει ο συγκεκριμένος (εθνικός) χαρακτήρας του πολέμου (όπως αντίστροφα στο πιο πάνω παράδειγμα «το εθνικό στοιχείο στον αυστροσερβικό πόλεμο» υποτασσόταν στον γενικό κυρίαρχο ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα του Α΄ΠΠ).

    Επίσης: Δεν υπάρχουν 2 μέτρα και 2 σταθμά. Ίσα-ίσα: «……….απ’ αυτό πηγάζει η ακόμη πιο παράλογη και άμεσα αντιδραστική αδιαφορία απέναντι στα εθνικά κινήματα. Μια τέτοια αδιαφορία καταντά σοβινισμός όταν τα μέλη των «μεγάλων» εθνών της Ευρώπης, δηλαδή των εθνών που καταπιέζουν τους περισσότερο μικρούς και αποικιακούς λαούς, δηλώνουν με δήθεν επιστημονικό ύφος: «Εθνικοί πόλεμοι δεν μπορούν πια να υπάρχουν.»…» (Λένιν, α΄μέρος).
    Ή (στο ίδιο): » Οι εθνικοί πόλεμοι, από μέρους των αποικιών και μισοαποικιών, δεν είναι απλώς πιθανοί αλλά και αναπόφευκτοι στην εποχή του ιμπεριαλισμού. Στις αποικίες και τις μισοαποικίες (Κίνα, Τουρκία, Περσία) ζουν περίπου ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι, δηλαδή πάνω από το μισό πληθυσμό της Γης. Τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα εδώ είτε είναι ήδη πολύ ισχυρά είτε αναπτύσσονται και ωριμάζουν. Κάθε πόλεμος είναι συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα. Η συνέχιση της εθνικοαπελευθερωτικής πολιτικής των αποικιών θα είναι αναπόφευκτα εθνικοί πόλεμοι από μέρους τους ενάντια στον ιμπεριαλισμό».

    Το θέμα (που εξαναγκάζει και τη σκέψη να γίνεται διαλεκτική, με όλο τον κίνδυνο του σχετικισμού και της σοφιστείας), είναι ότι οι καθαροί και μόνιμοι «τύποι» (εν προκειμένω των πολέμων) είναι μόνο θεωρητικοί, ότι στην πράξη συνδυάζονται πολύμορφα με «τύπους» διαφορετικούς ή και αντίθετους, και αυτό που μετράει είναι αφενός η αναγνώριση των χαρακτηριστικών που κυριαρχούν, μετά αυτών που είναι δευτερεύοντα, και τρίτο των γενικών ιστορικών αντιθέσεων της «εποχής» που τα καθορίζουν εν τέλει όλα – και τα κυρίαρχα και τα δευτερεύοντα.

    Για την αντικειμενικότητα του ορισμού, εξακολουθώ να μην καταλαβαίνω τι ακριβώς θέλεις να πεις. Τα κοινωνικά φαινόμενα δυστυχώς δεν μπορούν να μελετηθούν μέσα σε δοκιμαστικό σωλήνα. Το αν ένας πόλεμος είναι ιμπεριαλιστικός ή εθνικός δεν μπορεί να «αποδειχτεί» όπως αποδεικνύεται πειραματικά ότι το νερό βράζει στους 100 βαθμούς. Δεν παύει όμως η εκτίμηση για τον χαρακτήρα ενός πολέμου να βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια για να είναι κι αυτή επίσης αντικειμενική. Όσο για το λάθος, αυτό ποτέ δεν μπορεί να αποκλειστεί. Όπως πχ στην Ελλάδα (και όχι μόνο) το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα θεώρησε «δευτερεύουσες» τις αγγλικές ιμπεριαλιστικές επιδιώξεις μια που ο πόλεμος ήταν εθνικός «κατά της Γερμανίας», ή όπως κάποιες τροτσκιστικές τάσεις αρνούνταν τον εθνικό χαρακτήρα του πολέμου γιατί αυτός ήταν «αδύνατος στην εποχή του ιμπεριαλισμού», έτσι για χιλιάδες χρόνια στηριγμένοι σε ένα «αντικειμενικό κριτήριο» θεωρούσαν ότι ο ήλιος καθημερινά κάνει μια πλήρη κυκλική τροχιά γύρω από τη γη.

    Εν πάση περιπτώσει με το ότι στην εποχή του ιμπεριαλισμού είναι δυνατοί και εθνικοί πόλεμοι, δεν παύει αυτοί οι πόλεμοι να πραγματοποιούνται στην εποχή του καπιταλιστικού ιμπεριαλισμού και όχι σε άλλη, με ό,τι αυτό σημαίνει.
    Και σε σχέση με αυτό που έγραψα πιο πάνω: «μια μελέτη γύρω από το τι το τι σημαίνει – ποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά έχει – ένας εθνικός πόλεμος στην εποχή του ιμπεριαλισμού», το κεντρικό ζήτημα που (σχηματικά) έχω στο μυαλό μου είναι, ότι όπως στην εποχή της αστικής ανόδου ο εθνικός πόλεμος συνδεόταν και ολοκληρωνόταν με τη νίκη της αστικής τάξης εναντίον της φεουδαρχίας, σήμερα ολοκλήρωση ενός εθνικού πολέμου σημαίνει νίκη της εργατικής τάξης και των συμμάχων της εναντίον της κυριαρχίας του κεφαλαίου. Διαφορετικά «μετατρέπεται» σε απλό επεισόδιο των κυρίαρχων ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών.
    Αλλά έχει μεγάλη σημασία η αναγνώριση των χαρακτηριστικών της κάθε συγκεκριμένης κατάστασης ή μ’ άλλα λόγια του εκάστοτε δρόμου που οδηγεί στη «Ρώμη». Όλοι οι δρόμοι οδηγούν εκεί, αλλά το θέμα είναι όταν η ιστορία επιβάλλει τον α δρόμο να μην τρέχουμε στα μονοπάτια να βρούμε τον β σαν τον μόνο «σωστό».

    Συγγνώμη για το λίγο άτακτο της απάντησης. Περισσότερο ίσως είναι σαν σημειώσεις με αφορμή απόψεις που διατύπωσες στο/στα σχόλιο/α σου.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s