Το γενικό επίκεντρο της ανησυχίας (ή μετρώντας το όφελος και το κόστος)

Αντιγράφω από τη 2η σελίδα του «Ριζοσπάστη», φ. 11-4-20 (τα έντονα στοιχεία δικά μου):

Υπολογισμοί
Στο επίσημο επιστημονικό περιοδικό του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ένα άρθρο γραμμένο το 2017 επιχειρηματολογεί υπέρ της λήψης μέτρων από τις κυβερνήσεις για τις επιδημίες, με το εξής σκεπτικό: «Τα επιχειρήματα υπέρ μιας τέτοιας επένδυσης (σ.σ. σε μέτρα πρόληψης και προστασίας), βασίζονται κυρίως στις εκτιμήσεις από τις ζημιές στα εθνικά εισοδήματα που μπορούν να προκαλέσουν οι επιδημίες. Πρόσφατα, επεκτείναμε τις εκτιμήσεις ώστε να συμπεριλάβουν την αποτίμηση των χαμένων ζωών από μια αύξηση της θνησιμότητας λόγω πανδημιών (…) Οι προηγούμενες μελέτες εστίασαν στην απώλεια εισοδημάτων μέσω τη μείωσης του μεγέθους του εργατικού δυναμικού και της παραγωγικότητας, της αύξησης των απουσιών και κυρίως των αποτελεσμάτων των ατομικών και κοινωνικών μέτρων που διακόπτουν τη μετάδοση, αλλά διαταράσσουν την οικονομική δραστηριότητα». Μπορεί η γλώσσα να ξενίζει κάπως τον αναγνώστη, αλλά μεταξύ κατεργαραίων είναι γνωστή η «διάλεκτος» που χρησιμοποιεί ο ΠΟΥ. Στην προκειμένη περίπτωση εξηγεί γιατί το κεφάλαιο και οι κυβερνήσεις του έχουν συμφέρον από ορισμένα επιπλέον μέτρα πρόληψης των μεγάλων επιδημιών, αποθεώνοντας τη λογική του «κόστους – οφέλους». Λέει δηλαδή ότι αφού δεν μπορούν να τις αποφύγουν τα επόμενα χρόνια, είναι προτιμότερο να «επενδύσουν» προληπτικά στην αντιμετώπιση των συνεπειών τους, παρά να «πληρώσουν» όταν αυτές αρχίσουν να εκδηλώνονται. Μάλιστα, στον υπολογισμό του σχετικού «κόστους» προσμετράται και η «απώλεια εθνικού εισοδήματος» από τους αναμενόμενους θανάτους, δείχνοντας τον κυνισμό της αστικής τάξης και των διεθνών οργανισμών της, όπως είναι και ο ΠΟΥ.

***

Πράγματι αυτό κάνει ο Π.Ο.Υ. σ’ αυτό το άρθρο του 2017: Μιλάει στο κεφάλαιο με τη γλώσσα του κεφαλαίου, επιχειρεί να «πείσει» το κεφάλαιο με κριτήρια του κεφαλαίου.

Τέτοιος είναι ο Π.Ο.Υ., τέτοιο είναι το κεφάλαιο, τέτοιος και ο μεταξύ τους «διάλογος».

Προκύπτει, όμως, ένα ερώτημα από το ότι, όπως δείχνουν οι επίκαιρες εξελίξεις, το κεφάλαιο δεν φάνηκε να συμμερίζεται το σκεπτικό του άρθρου. Σχετικά με αυτό, αν δεν μετράνε άλλοι παράγοντες και παραμείνουμε στα συγκεκριμένα κριτήρια κόστους – οφέλους, φαίνεται πως το κεφάλαιο, παρά τις προτροπές, ταξινόμησε στη μεριά του κόστους τα όποια μέτρα πρόληψης και στη μεριά του οφέλους την πανδημία.

Η οποία, ας σημειωθεί, δεν αποτέλεσε «αιφνιδιασμό», αφού διάφορα γεγονότα – ανάμεσα τους και το εν λόγω άρθρο του 2017 – μαρτυρούν ότι μια πανδημία ήταν ένα πιθανό ενδεχόμενο, το οποίο και απασχόλησε διεθνή κρατικά, οικονομικά και επιστημονικά κέντρα.

Η αντιστοιχία «κόστος – όφελος» και «μέτρα πρόληψης – πανδημία» δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να εκτιμηθεί με «λογιστικά» οικονομικά κριτήρια, ή μόνο με τέτοια και, πάντως, όχι κυρίως με τέτοια.

Κατά τη γνώμη μου, στη μεριά του «οφέλους» δεν βαραίνει τόσο το «λογιστικό» στοιχείο (εκφραζόμενο σχηματικά με μια αριθμητική πράξη του είδους: κόστος μέτρων πρόληψης = 100, κόστος πανδημίας = 90, άρα τα μέτρα πρόληψης = κόστος  και η πανδημία = όφελος), αλλά κυρίως βαραίνει η πανδημία σαν «ευκαιρία», σαν το κατάλληλο έδαφος για την γενικευμένη υλοποίηση της στρατηγικής του κεφαλαίου.

Υπό τις «κανονικές» συνθήκες η υλοποίηση αυτής της στρατηγικής θα αντιμετώπιζε σειρά δυσκολιών ως προς την απόσπαση συναίνεσης, εφόσον καταλαμβάνει όχι επιμέρους περιοχές αλλά ουσιαστικά το σύνολο των κοινωνικών σχέσεων σε όλη την πολιτισμική σφαίρα. Και εφόσον, επομένως, απαιτεί μια κοινωνική συνειδησιακή στάση για την διαμόρφωση της οποίας μπορεί να θεωρηθεί, ότι οι συνθήκες της πανδημίας και της υστερο-πανδημίας, ανταποκρινόμενες  επίσης πλήρως στους τεχνικούς και ουσιαστικούς στόχους της πολιτισμικής αναδιάρθρωσης, αποτελούν ολόπλευρα το καταλληλότερο εργαστήριο.

Από αυτή την άποψη, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι:

… αν για τα μονοπώλια ήταν αναγκαίο ένα «νέο Σχέδιο Μάρσαλ» (ή και περισσότερα αφού, εκτός από το «ευρωπαϊκό», αντίστοιχες αναφορές υπάρχουν και στις ΗΠΑ…)

… αν εξ ορισμού ένα τέτοιου μεγέθους «Σχέδιο»  αποτελεί όχι ένα πρόγραμμα «απλής» στήριξης της καπιταλιστικής οικονομίας αλλά ένα σχέδιο καπιταλιστικής ανασυγκρότησης υπαγορευμένο από τις γενικές δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογική ανάπτυξη στην βαθύτερη εδραίωση της κυριαρχίας των μονοπωλίων

… αν δηλαδή ήδη για το κεφάλαιο αποτελούσε προτεραιότητα η γενικευμένη υλοποίηση της στρατηγικής του και οι όροι υλοποίησής της έβρισκαν το κατάλληλο έδαφος σε μια αναμενόμενη πανδημία

… τότε το «κόστος» της πανδημίας και το «κόστος» του νέου ή των νέων «Σχεδίων Μάρσαλ» απλώς αθροίζονται σε μια γιγάντια επένδυση του «συλλογικού καπιταλιστή» (δηλαδή με έξοδα του «συλλογικού εργαζόμενου») προορισμένη να αποδίδει τους οικονομικούς και πολιτικούς καρπούς της σε χρονικό ορίζοντα δεκαετιών. 

*

Βέβαια, η ιστορική εξέλιξη δεν αποτελεί μονόδρομο. Η καπιταλιστική «οικονομία», με την όποια «μορφή» της, δεν θα πάψει να αναπαράγει τις προϋποθέσεις των κρίσεών της, δεν θα πάψει η ανάπτυξη των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών και αντιθέσεων. Αυτή είναι μόνο η γενική όψη του ζητήματος.

Στην ειδική του όψη βρίσκεται το ίδιο το περιεχόμενο της στρατηγικής του κεφαλαίου, που θα μπει σε τροχιά υλοποίησης, όπως κι αν ονομαστεί το σχετικό «σχέδιο» ή τα σχετικά «σχέδια». Το περιεχόμενο αυτής της στρατηγικής που, – μέσα σε συνθήκες «υγειονομικού κινδύνου», συνθήκες υγειονομικού εκβιασμού, κατασκευασμένες από την τακτική αντιμετώπισης της πανδημίας που επέλεξαν οι κυβερνήσεις του κεφαλαίου -,  θα επιχειρήσει να σαρώσει τις οικονομικές, πολιτικές, πολιτισμικές σχέσεις επιβάλλοντας στο πέρασμά της νέα, «ψηφιακά» δεσμά πειθάρχησης των εργαζομένων, του λαού, της νεολαίας, δεσμά στοχευμένα έως τους ατομικούς τρόπους σκέψης και τις ατομικές συμπεριφορές, δεσμά συσκευασμένα πότε με «προφίλ ατομικής υπευθυνότητας» και πότε με «προφίλ φιλικό προς τον χρήστη».

Είναι γενικός κανόνας του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής: με αντάλλαγμα τους όρους συντήρησής του ο εργαζόμενος χτίζει γύρω του έναν όλο και πιο εχθρικό κόσμο, τον κόσμο του κεφαλαίου. Αναμενόμενο το ότι ο γενικός κανόνας θα χρησιμοποιηθεί ειδικά και μεθοδικά σαν εργαλείο «ανταλλαγής»: οι όροι συντήρησης του εργάτη σε αντάλλαγμα για τη «νέα καθημερινότητα», τη «νέα κουλτούρα», τη «νέα κοινωνική ταυτότητα», τη «νέα κοινωνία» που οραματίζεται η στρατηγική του κεφαλαίου για την ολοκλήρωση – σε αυτό το στάδιο – της εξουσίας του. Την ώρα που καλούνται να σφυρηλατήσουν, να πλέξουν, – με την ίδια τους την παραγωγική εργασία, με την ίδια τους την συνολική κοινωνική δραστηριότητα -, οι εργαζόμενοι τις νέες σφιχτότερες, ανθεκτικότερες αλυσίδες τους, το «κύριο» ζήτημα τότε πια δεν είναι «ποιος τις πληρώνει» και «πόσο τις πληρώνει», «ποιος και πόσο τις πληρώνεται»… Το ζήτημα τότε πια παύει να περιορίζεται στα οικονομικά βάρη της κρίσης και ποιος θα τα επωμιστεί ή, με άλλα λόγια, στην μέσω ταξικών αντιθέσεων και ανταγωνισμών τελική «εξισορρόπηση» του οικονομικού «κόστους» της κοινωνικής συναίνεσης: Του οικονομικού κόστους που, μόνο με σκληρους αγώνες, θα αναγκαστεί να επιβαρυνθεί το κεφάλαιο, από τα σχετικά «κονδύλια» του «νέου Σχεδίου Μάρσαλ», για να εξασφαλίσει τη συναίνεση των εργαζομένων στην υλοποίηση της στρατηγικής του.

Το ζήτημα τότε πια είναι η αποτίναξη των αλυσίδων, η απόκρουση της στρατηγικής του κεφαλαίου, η ανατροπή της εξουσίας του. Όχι μόνο από την άποψη ότι για την Πράξη αυτή απαιτείται η ακύρωση της σχεδιαζόμενης γενικής ανασύνθεσης του κοινωνικού τοπίου. Αλλά κυρίως από την άποψη ότι η ακύρωση,  ένα προς ένα, των μέσων και στόχων αυτής της ανασύνθεσης ως συστατικών μερών που την συγκροτούν στην ολότητά της, αποτελεί διαδικασία που κατευθύνεται προς την πράξη της ανατροπής.

Με την επίγνωση ότι γι’ αυτής της στρατηγικής την υλοποίηση, ακόμα και οι ευνοϊκότερες συνθήκες ως τέτοιες, εμφανίζονται με την μορφή των όσο γίνεται πιο δυσμενών συνθηκών.

Εν προκειμένω, με τη μορφή παρατεταμένων συνθηκών μιας μεταδοτικά αλλά όμως και λειτουργικά «ασθενούς κοινωνίας», εν μέσω μιάς «υγειονομικής» συνολικής  πολιτισμικής αναδιάρθρωσης και εν μέσω όξυνσης των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών.

Με τη μορφή, δηλαδή, τέτοιων συνθηκών εντασσόμενων, επίσης, στο γενικό πλαίσιο υπαγωγής των όρων συντήρησης των εργαζομένων στις σχέσεις της μισθωτής εργασίας.



Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s