Κ. Μαρξ, Η 18η Μπριμέρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη (απόσπασμα)

[…]

Η   πρώτη    περίοδος,από  τις 24 του Φλεβάρη, ή από τηv ανατροπή του Λουδοβίκου Φίλιππου, ώς τις 4 του Μάη 1848, τη μέρα της σύγκλησης της συνταχτικής συνέλευσης, που αποτελεί την καθαυτό   περίοδο του Φλεβάρη, μπορεί να χαρακτηριστεί σάν ο πρόλογος της επανάστασης. Ο χαρακτήρας της εκδηλώθηκε επίσημα με το γεγονός ότι η κυ­βέρνηση που αυτοσχεδίασε αυτή η περίοδος, αυτοανακηρύσσε­ται η ίδια προσωρινή και, όπως η κυβέρνηση, το ίδιο και κάθε τι που παρακινήθηκε, που επιχειρήθηκε και που εκδηλώθηκε σ’ αυτή την περίοδο, χαρακτηρίστηκε μόνο του σαν προσωρινό. Κανένας και τίποτε δέν τόλμησε νά διεκδικήσει για τόν εαυτό του το δικαίωμα της μόνιμης ύπαρξης και της πραγματικής δράσης. Όλα τα στοιχεία που είχαν προπαρασκευάσει ή καθορίσει την επανάσταση, η δυναστική αντιπολίτευση, η δημο­κρατική αστική τάξη, η δημοκρατική-ρεπουμπλικάνικη μικροαστική τάξη και η σοσιαλδημοκρατική εργατιά, βρήκανε προσω­ρινά  τη  θέση  τους στην κυβέρνηση του Φλεβάρη.

Δέ μπορούσε να γίνει διαφορετικά. Oι μέρες του Φλεβά­ρη επιδίωκαν αρχικά μιά εκλογική μεταρύθμιση, που θα πλά­ταινε τον κύκλο των πολιτικά προνομιούχων ανάμεσα στήν ίδια την κατέχουσα τάξη και θά ανέτρεπε τήν αποκλειστική κυ­ριαρχία της αριστοκρατίας τού χρήματος. Μα όταν η υπόθεση έφτασε στηv πραγματική σύγκρουση, όταν ο λαός κατέβηκε στά οδοφράγματα, όταν η έθνοφυλακή κράτησε μιά στάση παθητική, όταν ο στρατός δέν πρόβαλε καμιά σοβαρή αντίσταση και η δυναστεία τόβαλε στά πόδια, τότε η δημοκρατία φάνηκε σάν κάτι τό αυτονόητο. Κάθε κόμμα τήν εξήγησε μέ το δικό του τρόπο. Τό προλεταριάτο που τήν κατάχτησε μέ τα όπλα τής έβαλε τή δική του σφραγίδα και την ανακήρυξε κοινωνική δημοκρατία. Έτσι εξηγήθηκε τό γενικό περιεχόμενο της σύγχρονης επανάστασης, περιεχόμενο που βρισκότανε στην πιο παράδοξη αντίφαση με καθετί που μπορούσε νά πραγματοποιηθεί, κατά πρώτο λόγο και άμεσα μέ το υλικό που υπήρχε, με τό τότε μορφωτικό επίπεδο των μαζών, μέσα στις δοσμένες συνθήκες και σχέσεις. Από τήν άλλη μεριά, oι αξιώσεις όλων των άλλων στοιχείων που είχαν πάρει μέρος στην επανάσταση του Φλεβάρη, αναγνωρίστηκαν με το ότι πήραν τη μερίδα του λέοντος στην κυβέρνηση. Γι’ αυτό, σέ καμιά άλλη εποχή δέ βρί­σκουμε πιο παρδαλό μίγμα από φουσκωμένες φράσεις και από πραγματική αβεβαιότητα και αμηχανία, από τις πιο ενθουσιώ­δικες νεωτεριστικές τάσεις και από την πιο απόλυτη κυριαρχία της παλιάς ρουτίνας, από τήν πιό φαινομενική αρμονία ολόκλη­ρης της κοινωνίας και από τήν πιό βαθιά αποξένωση των στοι­χείων της. Την ώρα που το παρισινό προλεταριάτο ήταν ακόμα μεθυσμένο από τή μεγάλη προοπτική πού ξανοιγόταν μπροστά του και επιδιδόταν σε σοβαρές συζητήσεις γιά τα κοινωνικά προβλήματα, οι παλιές δυνάμεις της κοινωνίας είχαν συσπειρωθεί, συγκεντρωθεί, συνέλθει και βρει ένα απροσδόκητο στήριγμα στη μάζα του έθνους, στούς αγρότες καί τους μικροαστούς, πού όλοι όρμησαν μεμιάς στήν πολιτική σκηνή ύστερα από το γκρέ­μισμα τών φραγμάτων της μοναρχίας τού Ιούλη.

Η δεύτερη περίοδος, από τίς 4 του Μάη 1848 ως τό τέλος τού Μάη 1849, είναι η περίοδος της συγκρότησης, της    θεμελίωσης της αστικής δημοκρατίας. Αμέσως ύστερα από τις μέρες τού Φλεβάρη δέν είχε αιφνιδιαστεί μόνον η δυναστική αντιπολίτευση από τούς δημο­κρατικούς, μά και οι δημοκρατικοί από τούς σοσιαλιστές, μά και ολόκληρη η Γαλλία από το Παρίσι. Η εθνοσυνέλευση που συνήλθε στις 4 του Μάη 1848 και που βγήκε από εθνικές εκλογές, αντιπροσώπευε το έθνος. Ηταν μιά ζωντανή διαμαρτυρία ενάντια στις αξιώσεις τών ημερών του Φλεβάρη καί έμελλε νά επαναφέρει τα αποτελέσματα της επανάστασης στά αστικά πλαίσια. Μάταια το παρισινό προλεταριάτο, που κατάλαβε αμέσως το χαρακτήρα αυτής της εθνοσυνέλευσης προσπάθησε στίς 15 του Μάη, λίγες μέρες ύστερα από τή σύγκλησή της, ν’ αρνηθεί βίαια τήν ύπαρξή της, να τη διαλύσει, να σκορπίσει ξανά στά συ­στατικά της μέρη τήν οργανική μορφή που μ’ αυτή το αντιδραστικό πνεύμα τού έθνους απειλούσε το προλεταριάτο. Όπως είναι γνωστό, η 15 του Μάη δέν είχε άλλο αποτέλεσμα παρά ν’ απομακρύνει τό Μπλανκί και τούς οπαδούς του, δηλαδή τους πραγμα­τικούς αρχηγούς τού προλεταριακού κόμματος, από τήν πολιτική σκηνή γιά ολόκληρη τή διάρκεια τού κύκλου που εξετάζουμε.

Τήν αστική μοναρχία   του Λουδοβίκου Φιλίππου δε μπορεί νά τή διαδεχτεί παρά η αστική δημοκρατία. Αυτό σημαίνει πως αν πίσω από το όνομα τού βασιλιά κυβερνούσε μιά περιορισμένη μερίδα της αστικής τάξης, τώρα στό όνομα του λαού θα κυβερνάει τό σύνολο της αστικής τάξης. Οι διεκδικήσεις του παρισινού προλεταριάτου είναι ουτοπικές ανοη­σίες, στίς οποίες πρέπει να δοθεί ένα τέλος. Στη δήλωση αυτή της συνταχτικής εθνοσυνέλευσης το παρισινό προλεταριάτο απάντησε  με   την εξέγερση του Ιούνη, το   πιό κoλoσσιαίο γε­γονός στήν ιστορία των ευρωπαϊκών εμφύλιων πολέμων. Η αστι­κή δημοκρατία νίκησε. Είχε με το μέρος της τήν αριστοκρατία τού χρήματος, τη βιομηχανική αστική τάξη, τις μεσαίες τάξεις, τούς μικροαστούς, το στρατό, το κουρελοπρολεταριάτο που ήταν οργανωμένο σαν κινητή φρουρά, τούς διανοούμενους, τούς παπάδες, καί τόν πληθυσμό της υπαίθρου. Με τό μέρος τού παρισινού προλεταριάτου δέν ήταν κανένας άλλος εκτός απ’ αυτό το ίδιο. Πάνω από 3.000 εξεγερμένοι σφάχτηκαν μετά τή νίκη και 15.000 εξορίστηκαν χωρίς δίκη. Μ’ αυτή την ήττα το προλεταριάτο περνά στό πίσω μέρος της επαναστατικής σκηνής. Προσπαθεί νά περάσει ξανά μπροστά, κάθε φορά που τό κίνημα φαίνεται πως παίρνει καινούργια φόρα, μα κάθε φορά το επιχειρεί αυτό με ελαττωμένη χρησιμοποίηση δυνάμεων και πάν­τα μέ κατώτερο αποτέλεσμα. Κάθε φορά που ένα από τά κoι­νωνικά στρώματα που βρισκόταν ψηλότερα απ’ αυτό έμπαινε σε επαναστατικό αναβρασμό, τό προλεταριάτο συμμαχεί μαζί του κι έτσι συμμερίζεται όλες τις ήττες που παθαίνουν τα διά­φορα κόμματα το ένα ύστερα από το άλλο. Μά τά κατοπινά αυτά χτυπήματα αδυνατίζουν όλο καί πιό πολύ, όσο περισσότε­ρο απλώνονται πάνω σ’ ολόκληρη την επιφάνεια της κοινωνίας. Oι σημαντικότεροι αρχηγοί του στήν εθνοσυνέλευση καί στόν τύπο πέφτουν ο ένας ύστερα απ’ τόν άλλο θύματα των δικα­στηρίων και όλο πιο διφορούμενα πρόσωπα μπαίνουν επικε­φαλής του. Κατά ένα μέρος ρίχνεται σε δογματικούς πειραματισμούς, τράπεζες ανταλλαγών και σε εργατικούς συνεταιρισμούς, δηλ. σ’ ένα κίνημα όπου παραιτείται από τήν ιδέα ν’ ανατρέψει τον παλιό κόσμο με το σύνολο των δικών του με­γάλων μέσων και προσπαθεί νά πραγματοποιήσει τήν απολύτρωσή του πίσω από τήν πλάτη της κοινωνίας, με ιδιωτικό τρόπο, μέσα στούς περιορισμένους όρους ύπαρξής του και που γι’ αυτό αναγκαστικά αποτυχαίνει. Φαίνεται πως δε μπορεί ούτε νά ξανάβρει μέσα του τό επαναστατικό μεγαλείο, ούτε νά κερδίσει καινούργια δραστηριότητα από τις νέες συμμαχίες που κλείνει ως τη στιγμή που όλες οι τάξεις που μ’ αυτές     πολέμησε τον Ιούνη, κείτονται ηττημένες δίπλα του. Μά τουλάχιστο, πέφτει μ’ όλες τίς τιμές της μεγάλης κοσμοϊστορικής πάλης. Όχι μονάχα η Γαλλία, μα ολόκληρη η Ευρώπη τρέμει από το σεισμό τού Ιούνη, ενώ οι κατοπινές ήττες των ανώτερων τάξεων εξαγοράζονται τόσο φτηνά, που χρειάζονται όλη την αδιάντροπη υπερβολή του κόμματος που νίκησε γιά να μπορούν νά περάσουν σάν γεγονότα και γίνονται τόσο πιο επαίσχυντες, όσο πιο μακριά από το προλεταριάτο βρίσκεται το κόμμα που νικήθηκε.

[…]

Στίς μέρες του Ιούνη όλες oι τάξεις και όλα τα κόμματα, ενώθηκαν στο κόμμα της τάξεως ενάντια στήν προλεταριακή τάξη, που τή θεωρούσαν τό κόμμα της αναρχίας, του σοσιαλισμού, του κομμουνισμού. Είχαν «σώσει» τήν κοινωνiα από «τούς εχθρούς της κοινωνίας». Είχαν διαδώσει στά στρα­τεύματά τους τα συνθήματα της παλιάς κoινωνίας –«ιδιοχτησία, οικογένεια, θρησκεία, τάξις»– και ενθάρρυναν την αντεπαναστατική σταυροφορία μέ τά λόγια: «Κάτω άπ’ αυ­τό το έμβλημα, θά νικήσεις!» Aπ’ αυτή τή στιγμή, κάθε φορά που ένα από τα πολυάριθμα κόμματα, που είχαν συσπειρωθεί κάτω από το έμβλημα αυτό ενάντια στους εξεγερμένους του Ιούνη, προσπαθεί να διατηρήσει τό επαναστατικό πεδίο μάχης γιά τά δικά του ταξικά συμφέροντα, υποκύπτει μπροστά σ’ αυτή τήν κραυγή: «ιδιοχτησία, οικογένεια, θρησκεία, τάξις». Η κοινωνία σώζεται κάθε φορά πού ο κύκλος των κυρίαρχών της στενεύει, όταν ένα αποκλειστικότερο συμφέρον επικρατεί μπρο­στά στο πλατύτερο. Κάθε διεκδίκηση και της πιο απλής αστικής οικονομικής μεταρύθμισης, του πιο συνηθισμένου φιλελευθε­ρισμού, τού πιό τυπικού ρεπουμπλικανισμού, της πιό ρηχής δημοκρατίας, τιμωρείται ταυτόχρονα σάν «απόπειρα κατά της κοινωνίας» και στιγματίζεται σάν «σοσιαλισμός». Τελικά καί oι αρχιερείς της «θρησκείας και της τάξεως» πετιούνται κι αυτοί μέ τίς κλωτσιές από τούς τρίποδές τους της Πυθίας, αρπάζονται στο σκοτάδι της νύχτας από τά κρεβάτια τους, χώνονται μέσα σέ κλούβες, πετιούνται στά μπουντρούμια ή στέλνονται στη εξορία, ο ναός τους ισοπεδώνεται, τό στόμα τους βουλώνεται, η πένα τους τσακίζεται, ο νόμος τους ξεσκίζεται στό όνομα της θρησκείας, της ιδιοκτησίας, της οικογένειας, της τάξεως. Αστοί φανατικοί οπαδοί της τάξεως πυροβολούνται στούς εξώστες τους από μεθυσμένα μπουλούκια φαντάρων, βεβηλώνεται η ιερότητα τής οικογένειάς τους, βομβαρδίζονται τα σπίτια τους γιά δια­σκέδαση – στό όνομα της ιδιοκτησίας, της οικογένειας, της θρη­σκείας καί τής τάξεως. Τελικά τά αποβράσματα της αστικής κοινωνίας σχηματiζουν την ιερή φάλαγγα της τάξεως και ο ήρωας Κραπουλίνσκι μπαίνει στόν Κεραμεικό σάν «σωτήρας της κοινωνίας».

 

Σημειώσεις:

Μπριμέρ (Brumair): Ο δεύτερος μήνας του γαλλικού δημοκρατικού ημερολογίου. Η 18η Μπριμέρ του VIII έτους αντιστοιχούσε με την 9 του Νοέμβρη 1799 του ημερολογίου μας. Τη μέρα αυτή ο Ναπολέων ανέτρεψε το Διευθυντήριο και έγινε δικτάτωρας παίρνοντας τον τίτλο «πρώτος ύπατος». Ο τίτλος του βιβλίου του Μαρξ υπονοεί το πραξικόπημα της 2 του Δεκέμβρη 1851 που ο Λουδοβίκος Βοναπάρτης διέλυσε τη Νομοθετική Συνέλευση.

Κινητή φρουρά: Στρατιωτικός σχηματισμός που σχηματίστηκε με απόφαση της προσωρινής κυβέρνησης το Φλεβάρη του 1848, αποτελούμενος κατά κύριο λόγο από τα πιο διεφθαρμένα στοιχεία των κατώτερων στρωμάτων του Παρισιού, που χρησιμοποιήθηκαν για να καταπνίξουν την εξέγερση του Ιούνη.  

Κραπουλίνσκι: Πολωνός ήρωας στο ποίημα του Χάινε  «Δυό ιππότες» που περιέχεται στη συλλογή του Romanzero. Στο πρόσωπο του Κραπουλίνσκι ο Χάινε γελοιοποιεί τους Πολωνούς ευγενείς που φτώχυναν εξαιτίας της άσωτης ζωής τους (Crapulinski από τη γαλλική λέξη crapule=κραιπάλη). Εδώ ο Μαρξ ονομάζει Κραπουλίνσκι τον Λουδοβίκο Βοναπάρτη.

συνέχεια 

 

 

Advertisements


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s